Ở tuổi 87, nhà nghiên cứu văn hóa Trần Lâm Biền vẫn đến cơ quan làm việc mỗi ngày. Chầm chậm từng bước nơi bậc cầu thang, phòng làm việc của ông trên tầng 2 của khu nhà kiến trúc Pháp thuộc Cục Di sản, trên phố Ngô Quyền, Hà Nội. Căn phòng nhỏ, một nửa là những giá để tài liệu cao ngất, một nửa dành cho ông. Trên bàn, quyển sách ông đang đọc dở, trang bản thảo ông đang chấp bút, nét chữ vẫn nghiêm ngắn, rắn rỏi.

LTS: Trong bài phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Quốc hội chiều ngày 4/11/2025 có yêu cầu rằng “Câu chữ trong luật phải ngắn gọn, rõ nghĩa, không đánh đố, không để lại khoảng mờ cho sự lạm dụng hay né tránh”. Phát biểu này đã đi thẳng vào đúng vấn đề của lập pháp và ban hành các văn bản pháp quy ở Việt Nam suốt nhiều năm qua.

Trong tập “Hoa trái mùa”, in năm 1934 tại Sài Gòn của ông Trần Văn Tấn, ta còn được đọc dăm bài lục bát của cô giáo Huỳnh Ngọc Ái ở Bạc Liêu. Xét rằng, phải là người “trên đồng cạn, dưới đồng sâu”, biết quan sát, thích giăng câu chài lưới hoặc ít ra phải sống nơi vùng sông nước miền Nam mới có thể liệt kê đâu đó nhiều loại cá:

Dày tho, sặc bướm, chạch, trê

Bông, rô, dày, lóc thuộc về cá đen

Cá trắng: he, chốt, leo, kèn

Lòng tong, chẻm, sủ, thiểu, phèn, cháy, cơm…

Giữa làn nước lạnh sâu ở khu vực ngoài khơi gần thị trấn Baileys Harbor thuộc quận Door, bang Wisconsin (Mỹ), hình ảnh chiếc thuyền buồm gỗ ba cột hiện lên trên màn hình thiết bị sonar nguyên vẹn đến mức khiến các nhà khảo cổ sửng sốt. Đây không chỉ là một xác thuyền, mà còn là chứng nhân của một trong những vụ đắm tàu kỳ bí nhất vùng Ngũ Đại Hồ. Hành trình đi tìm thuyền F.J. King đã kéo dài hơn một thế kỷ, qua nhiều thế hệ thợ lặn, nhà sử học, nhà khảo cổ…; để rồi, vào mùa hè 2025, chỉ sau hơn 2 giờ tìm kiếm, "bóng ma của hồ Michigan" đã lộ diện.

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Nếu họa sĩ Nguyễn Thế Sơn kể chuyện Hà Nội bằng nhiếp ảnh phù điêu thì kiến trúc sư Trần Huy Ánh tiếp cận thành phố bằng trực giác của người “khảo cổ” đô thị. Cuộc đối thoại về những ký ức đô thị trong triển lãm “Những ngã rẽ” đang diễn ra ở ngôi biệt thự Pháp cổ ở Hà Nội gợi mở nhiều suy tư về hồn cốt của đô thị, về di sản trong cơn lốc đô thị hóa hiện nay.

Có những câu chuyện mà nếu chỉ đọc lướt, người ta dễ tưởng đó là kịch bản của một bộ phim tội phạm xuyên biên giới: một nhà báo trẻ rời quê hương với khát vọng đổi đời, rồi trượt dài vào những căn nhà trồng cần sa trên đất Úc và kết thúc bằng bản án lặng lẽ sau song sắt. Nhưng ở Tô Giang, bóng tối không phải dấu chấm hết.