Người đầu tiên ở Việt Nam ghép đồng thời tim - gan và hiến gan cứu sống bệnh nhân ung thư

Sáng 19/3, Bộ Y tế công bố ca ghép đa tạng Domino lần đầu tiên tại Việt Nam thực hiện tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.

PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, đây là ca ghép đa tạng có nhiều điều đặc biệt, hiếm trên thế giới. Đến nay, các bệnh nhân ghép tạng hồi phục tốt, đi lại và ăn uống bình thường, dự kiến sau 1 tuần nữa được xuất viện.

Chia sẻ về ca ghép tạng đồng loạt này, PGS.TS Nguyễn Quang Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Ghép tạng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, cách đây 10 ngày, bệnh viện tiếp nhận nam bệnh nhân 53 tuổi, được chẩn đoán mắc amyloidosis di truyền do đột biến gen transthyretin (TTR) từ Bệnh viện Việt Pháp chuyển sang. Đây là bệnh lý hiếm gặp ở Việt Nam, đến nay cả nước chỉ có vài trường hợp mắc.

Trước đó, nam bệnh nhân có tiền sử khỏe mạnh, từ tháng 9/2024 bắt đầu xuất hiện tình trạng mệt mỏi và yếu cơ khi đi lại, khám tại Bệnh viện Việt Pháp phát hiện giảm nhẹ chức năng tâm thu kèm dày thành cơ tim.

Trong khoảng 1 năm gần đây, bệnh tiến triển với các biểu hiện tê bì tứ chi, yếu hai chân, chóng mặt khi thay đổi tư thế và khó thở khi gắng sức, phù hợp với bệnh lý đa dây thần kinh ngoại biên và rối loạn thần kinh thực vật do amyloid. 

Đánh giá tim mạch cho thấy có biểu hiện suy tim mức độ NYHA II, các dấu ấn sinh học tim tăng, siêu âm tim ghi nhận dày thành cơ tim. Đánh giá thần kinh ghi nhận yếu chi dưới, mất phản xạ gân xương và điện cơ có bằng chứng tổn thương đa dây thần kinh ngoại biên. Chức năng gan còn tốt, gan không xơ và chưa có biểu hiện suy gan.

Trên cơ sở bệnh amyloidosis di truyền đã gây tổn thương đa cơ quan, đặc biệt là bệnh cơ tim thâm nhiễm tiến triển, bệnh nhân được chỉ định ghép tim - gan đồng thời nhằm vừa thay thế cơ tim bị thâm nhiễm amyloid vừa loại bỏ nguồn sản xuất protein TTR đột biến từ gan.

"Tuy nhiên, gan của bệnh nhân hoàn toàn khoẻ mạnh, có thể sử dụng để ghép cho bệnh nhân khác. Câu hỏi đặt ra, gan của bệnh nhân này có ghép được cho người khác không? Trên thế giới chỉ có một vài quốc gia đã ghép gan Domino như thế này", PGS Nghĩa nói.

Chia sẻ thêm về câu hỏi gan của người bệnh rối loạn chuyển hoá khi ghép sang bệnh nhân khác thì có ảnh hưởng như thế nào tới sức khỏe sau này? PGS.TS Dương Đức Hùng cho biết, gan của bệnh nhân amyloidosis chỉ trục trặc, chứ không hỏng, chức năng sống của gan vẫn bình thường. Tuy nhiên, do gan trục trặc đã gây ra tổn thương ở tim, nếu vẫn giữ lá gan thì thời gian tới sẽ thêm tổn thương thận và thần kinh, có thể sẽ liệt.

"Bệnh nhân chỉ ghép tim một thời gian sau sẽ bị liệt thì ca ghép không trọn vẹn. Đây là điều băn khoăn, trăn trở với đội ngũ y bác sĩ. Phương án ghép đồng thời tim - gan Domino được đặt ra. Nếu bỏ lá gan của bệnh nhân đi thì rất đáng tiếc, mà cần được ghép cho người bệnh khác", PGS.TS Dương Đức Hùng nói.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra ở đây là chọn người nhận lá gan này như thế nào. Đối với lá gan "trục trặc" nếu ghép cho người khác chỉ có 3- 21% có nguy cơ bị rối loạn chuyển hoá và nếu nhiễm chỉ là những biểu hiện nhẹ, có thể 20 -30 năm sau mới phát tác.

PGS.TS Nguyễn Tiến Quyết, nguyên Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, có một số bệnh nhân xin được ghép gan, trong đó có người bệnh 38 tuổi. Trong trường hợp 20 -30 năm sau có thể phát tác rối loạn chuyển hoá, bệnh nhân khi đó khoảng 60 tuổi, vẫn còn trẻ. Sau khi cân nhắc, Hội đồng ghép tạng bệnh viện đã giải thích cho bệnh nhân hiểu và quyết định ghép lá gan này cho nam bệnh nhân 63 tuổi, bị ung thư gan giai đoạn cuối, tiên lượng sống khó khăn. 

Dưới sự chỉ đạo của PGS.TS Dương Đức Hùng, hội đồng chuyên môn của bệnh viện đã họp và quyết định ghép tạng Domino, lần đầu thực hiện ở Việt Nam. 

Người hiến tạng là nữ bệnh nhân 42 tuổi bị TNGT được đưa vào Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc, sau đó chuyển đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, được chẩn đoán chấn thương sọ não rất nặng, chấn thương ngực kín với dập phổi hai bên. Bệnh nhân rơi vào tình trạng hôn mê sâu và được xác định chết não.

Sau khi vận động hiến tạng và được gia đình đồng ý, bệnh nhân đã hiến tim, gan, 2 thận và một số mô.

PGS.TS Nguyễn Quang Nghĩa cho biết, đây là lần đầu tiên bệnh viện thực hiện cùng lúc lấy - ghép đa tạng Domino, phải chia các nhóm ê-kíp để thực hiện. Về mặt kỹ thuật ca ghép tim - gan cùng lúc phức tạp hơn so nhiều với ghép thông thường.

"Chúng tôi ghép gan mất 5 tiếng, ghép tim 1 tiếng. Sau 6h ca ghép đồng thời tim- gan đã hoàn thành", Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức chia sẻ.

12 giờ sau ghép, cả 2 bệnh nhân đã rút ống nội khí quản, tự thở. Hiện bệnh nhân đã tự vận động và ăn uống được, các tạng ghép diễn biến rất tốt.

"Đây là cột mốc của ngành ghép tạng, khi ghép đồng thời cả tim- gan cho bệnh nhân rối loạn chuyển hoá. Đây cũng là ca ghép tim - gan thứ hai ở Việt Nam", PGS.TS Nguyễn Quang Nghĩa bày tỏ.

Chia sẻ thêm về điều này, PGS.TS Nguyễn Tiến Quyết cho biết, để thực hiện ca lấy ca - ghép đa tạng bệnh viện chuẩn bị rất chu đáo. Về mặt kỹ thuật, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức rất tự hào vì không thua kém các trung tâm ghép tạng lớn trên thế giới. 

TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) biểu dương đội ngũ y bác sĩ Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã thực hiện thành công ca ghép tạng Domino đầu tiên tại Việt Nam và Đông Nam Á. Thành tựu này không chỉ đóng góp vào bản đồ ghép tạng của Việt Nam, khu vực Đông Nam Á mà còn cả thế giới.  

Đến nay, trên thế giới, có rất ít quốc gia thực hiện được ghép tạng domino. Tại Mỹ, tới nay mới thực hiện được 74 ca. Theo ghi nhận, tại Đông Nam Á, đây là ca ghép tạng Domino đầu tiên.

Theo PGS.TS Dương Đức Hùng, tới đây bệnh viện còn dự kiến ghép tử cung, ghép ruột, ghép bộ phận sinh dục để nối dài sự sống.