Cục Sở hữu trí tuệ chia sẻ về cách giải quyết “điểm nghẽn” 20 năm

Lãnh đạo Cục ký cam kết từ chức nếu không hoàn thành nhiệm vụ

Năm 2025 đánh dấu một cột mốc lịch sử của ngành SHTT Việt Nam khi lần đầu tiên sau hơn hai thập kỷ, tình trạng tồn đọng đơn đã được giải quyết dứt điểm. Bước sang năm 2026, với Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi bắt đầu có hiệu lực, Cục Sở hữu trí tuệ đang đứng trước những không gian phát triển mới nhưng cũng đầy thách thức từ môi trường số và trí tuệ nhân tạo.

Cục trưởng Lưu Hoàng Long chia sẻ rằng, lãnh đạo Cục và các đơn vị thậm chí đã viết cam kết từ chức nếu không hoàn thành nhiệm vụ. Đội ngũ cán bộ đã phải làm việc xuyên đêm, đến tận 12h đêm hoặc 1h sáng trong những giai đoạn cao điểm để xử lý dứt điểm các loại đơn tồn quá hạn. Thành tích này đã nhận được sự đánh giá cao từ cộng đồng quốc tế. Tổng giám đốc Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) khi sang thăm Việt Nam đã nhận định rằng Việt Nam là một trong số rất ít quốc gia có thể giải quyết dứt điểm tình trạng tồn đọng đơn sở hữu công nghiệp lớn như vậy. Trong năm 2025, Cục đã xử lý trên 251.000 đơn các loại, tăng 75% so với năm trước.

Bên cạnh việc giải quyết nợ đọng, Cục SHTT đã triển khai hàng loạt chính sách đổi mới nhằm hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp Việt Nam. Một trong những điểm sáng nhất là việc thiết lập "luồng xanh" (Green channel) dành cho các đơn đăng ký sáng chế và nhãn hiệu của người Việt phục vụ các công nghệ và sản phẩm chiến lược. Theo đó, thời gian thẩm định đơn chỉ còn vỏn vẹn 3 tháng, thay vì mức tối thiểu 12 tháng đối với sáng chế theo quy trình thông thường.

Về tổng thể, Luật SHTT sửa đổi (được Quốc hội thông qua vào tháng 12/2025 và có hiệu lực từ 1/4/2026) đã cắt giảm khoảng 30% thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp so với trước đây. Cụ thể, thời gian thẩm định nhãn hiệu giảm từ 9 tháng xuống còn 5 tháng.

Công tác chuyển đổi số cũng đạt được những con số ấn tượng. Hiện nay, 100% thủ tục hành chính của Cục đã được cung cấp trên môi trường số, với tỷ lệ nộp và giải quyết trực tuyến đạt trên 80%. Cục SHTT không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận đơn mà đã thực hiện xử lý toàn bộ quy trình trên môi trường số, đưa ngành trở thành một trong những đơn vị chuyển đổi số thực tế và hiệu quả nhất. Ngoài ra, Cục đã thực hiện phân cấp mạnh mẽ khi đưa 19 thủ tục hành chính về cho các địa phương giải quyết, giúp phục vụ người dân và doanh nghiệp nhanh chóng hơn.

Thách thức từ môi trường số

Mặc dù, đạt được nhiều thành tựu, lãnh đạo Cục SHTT cũng thẳng thắn chỉ ra những khó khăn nội tại đang cản trở sự phát triển của ngành. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay chính là sự thiếu hụt về nhân sự và cơ chế tài chính. Số lượng đơn đăng ký hàng năm tăng trưởng rất lớn, nhưng biên chế tại Cục lại giảm đi do chưa được giao thêm định mức. Bên cạnh đó, Cục đang gặp khó khăn cực độ về tài chính khi cơ chế đặc thù cũ đã dừng nhưng cơ chế mới chưa được ban hành. Bên cạnh khó khăn về nguồn lực, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và các hành vi xâm phạm quyền SHTT trên không gian mạng đang đặt ra những thách thức mới.

Việc mạo danh các đặc sản địa phương, chỉ dẫn địa lý trong các dịp lễ Tết vẫn còn nhức nhối. Các website phim lậu, vi phạm bản quyền truyền hình xuyên biên giới cũng là vấn đề đau đầu đối với các cơ quan quản lý. Để tháo gỡ khó khăn và đón đầu xu hướng mới, Cục SHTT đã đề ra lộ trình cụ thể cho năm 2026 và các năm tiếp theo. Cụ thể, tập trung ban hành các Nghị định, Thông tư hướng dẫn Luật SHTT sửa đổi để đảm bảo luật đi vào cuộc sống từ ngày 1/4/2026. Đồng thời, xây dựng đề án về công tác SHTT trình Bộ Chính trị xem xét. Cùng đó, mở rộng "không gian mới", chuyển dịch mạnh mẽ từ việc chỉ xác lập quyền sang đẩy mạnh thương mại hóa tài sản trí tuệ và bảo vệ quyền trên môi trường số.

Cục sẽ đưa các đối tượng mới như kiểu dáng phần mềm, giao diện máy tính vào bảo hộ để phục vụ kinh tế số. Một trong những giải pháp đột phá là xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về thực thi quyền giữa các bộ, ngành, dự kiến vận hành ổn định từ năm 2026. Hệ thống này sẽ cho phép người dân nộp đơn yêu cầu xử lý xâm phạm trực tuyến và giúp các cơ quan chức năng tra cứu, phối hợp xử lý nhanh chóng. Nghiên cứu áp dụng AI và Blockchain trong việc phát hiện, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ tài sản trí tuệ.

Cục trưởng Lưu Hoàng Long nhấn mạnh rằng, tài sản trí tuệ đang đóng vai trò sống còn đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Thống kê tại Mỹ cho thấy trên 90% giá trị tài sản của các doanh nghiệp trong S&P 500 là tài sản vô hình. Do đó, việc hoàn thiện hệ thống SHTT không chỉ là nhiệm vụ của ngành mà còn là động lực để thúc đẩy tăng trưởng dựa trên tri thức và sáng tạo của quốc gia.

Với những nỗ lực tự thân và sự đồng hành của báo chí trong việc nâng cao nhận thức xã hội, ngành SHTT Việt Nam đang kỳ vọng sẽ tạo ra một môi trường tôn trọng quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp, từ đó thúc đẩy các giá trị thương mại hóa bền vững cho nền kinh tế.