“Nỗi lo” kép của châu Âu

Nỗi lo của lục địa già không còn nằm ở một điểm nóng đơn lẻ, mà là hai lớp sức ép chồng lên nhau: an ninh vẫn căng như dây đàn ở sườn Đông, trong khi “hậu phương” kinh tế – tài khóa – xã hội lại thiếu dư địa để chịu thêm các cú sốc mới. Nói gọn, châu Âu đang phải giữ đồng thời hai đường tuyến: một tuyến răn đe và một tuyến ổn định đời sống. Mà hai tuyến ấy lại tranh nhau cùng một thứ: tiền, thời gian và sự đồng thuận chính trị.

Ở lớp an ninh, điều đáng chú ý đầu năm 2026 không phải là các tuyên bố đoàn kết vốn đã quen tai, mà là cách Liên minh châu Âu đang cố “khóa” cam kết bằng cơ chế dài hạn để giảm rủi ro đổi chiều theo chu kỳ chính trị.

Tại cuộc họp Hội đồng châu Âu ngày 18/12/2025, Liên minh châu Âu (EU) thống nhất quyết định cung cấp 90 tỉ euro hỗ trợ cho Ukraine trong giai đoạn 2026–2027, theo hướng vay chung dựa trên “dư địa” bảo đảm của ngân sách liên minh.

Việc chọn phương án vay chung, thay vì các cách làm gây tranh cãi khác, cho thấy Brussels đang ưu tiên tính khả thi và tốc độ, dù điều đó đồng nghĩa gánh nặng tài chính sẽ được “trải” vào tương lai. Đây là một lựa chọn có tính chiến lược: nếu chiến tranh kéo dài, điều nguy hiểm nhất với châu Âu không chỉ là thiếu đạn, mà là thiếu một cơ chế đủ bền để không bị lung lay bởi mỗi lần thay đổi chính phủ, thay đổi ưu tiên hay thay đổi tâm trạng cử tri.

Song, răn đe không thể chỉ nằm trên giấy. Một trong những nỗi lo dai dẳng là, công nghiệp quốc phòng châu Âu vẫn bị chia cắt theo biên giới, quy chuẩn và thói quen mua sắm riêng lẻ. Đó là lý do vì sao cuối năm 2025, Hội đồng EU đã thông qua Chương trình Công nghiệp Quốc phòng châu Âu (EDIP), với gói tài chính 1,5 tỉ euro cho giai đoạn 2025–2027, nhằm thúc đẩy mua sắm chung, tăng năng lực sản xuất và làm “liền mạch” hơn hệ sinh thái quốc phòng của khối.

Con số 1,5 tỉ euro không phải chiếc đũa thần để biến châu Âu thành cỗ máy sản xuất vũ khí tức thì, nhưng giá trị nằm ở thông điệp: châu Âu đang chuyển từ tư duy “bổ sung” sang tư duy “xây nền”, coi công nghiệp quốc phòng là một phần của sức mạnh cấu trúc, chứ không phải phản ứng tình thế. Dẫu vậy, thời gian vẫn là kẻ thù. Dây chuyền cần năm tháng để mở công suất, trong khi chiến trường có thể đổi nhịp chỉ sau vài tuần.

Trong khi “tiền tuyến” đòi hỏi răn đe và hỗ trợ Ukraine ổn định, “hậu phương” lại đối mặt với bài toán khó chịu không kém: kinh tế phục hồi yếu, áp lực ngân sách nặng, xã hội phân hóa, và nền chính trị nhiều nước ngày càng dễ bị kéo theo cảm xúc.

Đầu tháng 1/2026, một tín hiệu tích cực xuất hiện từ tâm lý thị trường: khảo sát Sentix cho thấy, chỉ số niềm tin nhà đầu tư khu vực đồng euro tăng lên -1,8 trong tháng 1, từ -6,2 của tháng 12/2025; chỉ số kỳ vọng kinh tế tăng lên 10,0 từ 4,6. Nhưng Sentix cũng lưu ý “điều kiện hiện tại” vẫn xấu và nước Đức, đầu tàu truyền thống, vẫn còn nặng gánh cấu trúc.

Tâm lý tốt hơn không có nghĩa là nền kinh tế đã khỏe; nó chỉ nói rằng châu Âu có thể đang nhìn thấy một ánh sáng mờ, trong khi vẫn đứng trong đường hầm. Về lạm phát, châu Âu bước vào năm 2026 với một tin vừa đủ để thở: Cơ quan thống kê của EU (Eurostat) ước tính lạm phát khu vực đồng euro tháng 12/2025 ở mức 2,0%, giảm từ 2,1% của tháng trước.

Ở đây, nỗi lo kép bắt đầu tự siết thành vòng xoáy. An ninh xấu đi thì cần thêm tiền cho răn đe; tiền bị hút vào quốc phòng thì dư địa cho an sinh và đầu tư dài hạn bị co lại; an sinh bị co lại thì bất mãn xã hội tăng; bất mãn tăng thì đồng thuận chính trị suy giảm; đồng thuận suy giảm thì quyết sách an ninh bị chậm nhịp.

Vòng xoáy ấy càng nguy hiểm khi châu Âu đang phải xử lý không chỉ một cuộc chiến, mà cả một chuỗi bài toán chuyển đổi: chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi số, tái cơ cấu công nghiệp, và đối phó già hóa dân số. Mỗi bài toán đều cần ngân sách và kiên nhẫn; nhưng năm 2026 lại là năm mà kiên nhẫn chính trị trở nên đỏng đảnh.

Một chi tiết đáng chú ý khác là, cuộc chiến tại Ukraine vẫn tiếp tục kéo theo những gói hỗ trợ, cứu trợ và “bù đắp” không chỉ từ EU mà cả từ các nước châu Âu riêng lẻ. Ngày 12/1, Norway công bố gói hỗ trợ khẩn cấp khoảng 340 triệu euro nhằm giúp Ukraine duy trì năng lực năng lượng và dịch vụ thiết yếu trong mùa Đông, trong khuôn khổ kế hoạch hỗ trợ năm 2026 của Oslo.

Thông tin này phản ánh một thực tế: ngay cả khi châu Âu muốn chuyển dần từ “cứu nguy” sang “ổn định dài hạn”, chiến tranh vẫn liên tục tạo ra những nhu cầu cấp cứu mới, buộc các nước phải rút thêm nguồn lực cho các gói ứng phó tức thời. Mà “tức thời” thường là thứ đắt nhất.

Vậy năm 2026, châu Âu thực sự lo điều gì nhất? Lo thứ nhất là, lo an ninh, nhưng sâu hơn là lo về nhịp độ: liệu châu Âu có kịp biến tiền thành năng lực – biến cam kết thành sản lượng, biến tuyên bố thành chuỗi cung ứng – trước khi chiến trường hoặc đối thủ thay đổi phương thức gây sức ép.

Lo thứ hai là, lo kinh tế – xã hội, nhưng sâu hơn là lo về sự đồng thuận: liệu các chính phủ có đủ vốn chính trị để “giải thích” cho cử tri rằng hóa đơn an ninh là cái giá phải trả để tránh một hóa đơn còn đắt hơn trong tương lai.

Châu Âu từng làm được điều khó trong lịch sử, nhưng năm 2026 là một bối cảnh khác: truyền thông phân mảnh, dư luận dễ cực đoan hóa và mỗi cuộc bầu cử có thể trở thành một cuộc trưng cầu cảm xúc về chiến tranh, trợ cấp và bản sắc. Điểm đáng nói là, châu Âu không thiếu công cụ. Quyết định cho vay 90 tỉ euro 2026–2027 cho thấy, khối vẫn có khả năng thiết kế cơ chế chung khi bị dồn vào góc.

Việc thông qua EDIP cho thấy châu Âu đã nhìn ra “nút thắt sản xuất” và đang cố gỡ bằng chính sách công nghiệp. Lạm phát về quanh 2% là điều kiện thuận lợi hơn so với những năm lửa giá trước đó. Nhưng những công cụ ấy chỉ phát huy khi châu Âu giữ được một thứ mong manh nhất: nhịp ra quyết sách ổn định trong một không gian chính trị nhiều dao động.

Vì thế, “nỗi lo kép” của châu Âu trong năm 2026 không chỉ là hai cột an ninh và kinh tế đứng cạnh nhau. Nó là cuộc thử sức xem châu Âu có thể vừa giữ vững tiền tuyến, vừa sửa chữa hậu phương, mà không để hai việc ấy triệt tiêu nhau.

Nếu thành công, châu Âu sẽ bước qua năm 2026 với một nền tảng răn đe chắc hơn và một “công thức chịu đựng” mới. Nếu thất bại, lục địa già sẽ bị kéo vào trạng thái mệt mỏi chiến lược: không đủ cứng để răn đe, không đủ mềm để trấn an xã hội và mỗi bước đi đều bị níu lại bởi chính sự thiếu đồng thuận của mình. Trong thế giới phân mảnh, đó là kiểu yếu thế nguy hiểm nhất: yếu không phải vì thiếu nguồn lực, mà vì thiếu khả năng biến nguồn lực thành hành động kịp thời.