Chuyển từ "gánh nặng già hóa" sang "cơ hội phát triển kinh tế"

Sáng 11/3, kết luận Hội nghị trực tuyến toàn quốc về phát triển "kinh tế bạc" trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu phát triển "kinh tế bạc" đặt trong một tổng thể nhất quán "Đảng lãnh đạo-Nhà nước kiến tạo-Công tư đồng hành-Cơ chế mở lối-Nguồn lực khơi thông-Công nghệ dẫn dắt-Xã hội đồng thuận-Nhân dân hạnh phúc-Đất nước phát triển."

Người cao tuổi là nguồn lực quý báu để phát triển đất nước

Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 với tốc độ gia tăng tỷ lệ người già nhanh. Năm 2024 số người già từ 60 tuổi trở lên là 14,2 triệu người. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam sẽ có xấp xỉ 18 triệu người cao tuổi. Điều này mang đến cả thách thức lẫn cơ hội; tạo ra áp lực lớn về an sinh xã hội, nhưng cũng là động lực để tìm kiếm mô hình tăng trưởng mới, phát triển nhanh và bền vững đất nước. Do đó, phát triển "kinh tế bạc" là xu hướng phát triển tất yếu, với tư duy người cao tuổi không phải là gánh nặng, mà còn là nguồn lực quý báu để phát triển đất nước.

Tại hội nghị, các đại biểu sẽ nghe báo cáo và thảo luận về phát triển "kinh tế bạc" trên thế giới và chủ động thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam; tình hình triển khai Chiến lược quốc gia về người cao tuổi và Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực hiện công tác người cao tuổi thích ứng với già hóa dân số; triển khai thực hiện Đề án "Người cao tuổi tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp, tạo việc làm."

Dựa trên nhu cầu tiêu dùng của người cao tuổi, nguồn cung lao động từ người cao tuổi, đổi mới công nghệ cho người cao tuổi, các đại biểu đề xuất xây dựng mô hình phát triển "kinh tế bạc" thích ứng với già hóa dân số tại Việt Nam; các chính sách, giải pháp cần thiết để phát triển "kinh tế bạc." Phát triển "kinh tế bạc" bao gồm chăm sóc sức khỏe người cao tuổi; dịch vụ dành cho người cao tuổi; huy động trí tuệ, kinh nghiệm, tài chính của người cao tuổi.

Các đại biểu cho rằng trong bối cảnh tình hình thế giới hiện nay, người cao tuổi Việt Nam tiếp tục khẳng định là lực lượng rất quan trọng, là chỗ dựa vững chắc góp phần gìn giữ cho nước nhà ổn định, hòa bình để phát triển bền vững. Do đó, đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, cơ quan căn cứ chức năng, nhiệm vụ kịp thời tham mưu hoàn thiện và cụ thể hóa các chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước để đưa vào tổ chức thực hiện nhằm phát triển "kinh tế bạc", gắn với bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi Việt Nam.

Kết luận hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đánh giá cao các báo cáo, ý kiến tại hội nghị, thể hiện sự thống nhất cao về nhận thức cho rằng người cao tuổi không phải là gánh nặng, mà là nguồn lực quý báu để phát triển đất nước; cả phía cung và phía cầu; thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội và bảo đảm an sinh xã hội, đồng thời thể hiện tính nhân văn cao cả.

Thông tin về xu hướng phát triển "kinh tế bạc" trên thế giới, Thủ tướng Chính phủ cho biết các quốc gia đã chuyển nhận thức và cách nhìn nhận "già hóa” từ thách thức sang cơ hội, với khái niệm "kinh tế bạc” nổi lên như một động lực tăng trưởng mới, bền vững, ít phụ thuộc vào yếu tố bên ngoài, với 3 nhóm giải pháp chính để ứng phó với già hóa dân số như cải thiện chất lượng sống cho người cao tuổi, điều chỉnh tuổi nghỉ hưu linh hoạt và thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào thị trường "kinh tế bạc."

Quán triệt các quan điểm, đường lối của Đảng, Nhà nước về người cao tuổi và phát triển "kinh tế bạc," Thủ tướng Chính phủ cho biết tại Việt Nam đã hình thành 2 yếu tố nền tảng về tư duy, nhận thức cho phát triển "kinh tế bạc," đó là: già hóa dân số không còn là thách thức, nguy cơ mà ngược lại còn mở ra một động lực và nguồn lực xã hội to lớn; Nguồn lực người cao tuổi là vốn quý của dân tộc, là lực lượng quan trọng của đất nước, là chỗ dựa nền tảng của gia đình và xã hội.

Nhờ đó, nhận thức về "kinh tế bạc” ngày càng được quan tâm và nâng tầm; "kinh tế bạc" không chỉ là vấn đề của người cao tuổi, còn là vấn đề phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, con người của đất nước. Việt Nam đã và đang hình thành khung chính sách cho thích ứng già hóa; tuổi nghỉ hưu đã được điều chỉnh; một số mô hình đã hình thành và mở rộng trong chăm sóc cộng đồng, sinh hoạt xã hội và hỗ trợ sinh kế quy mô nhỏ cho người cao tuổi; mục tiêu phát huy vai trò kinh tế của người cao tuổi đã được đặt ra cụ thể, nhất là tại Đề án người cao tuổi tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp, tạo việc làm.

Nhấn mạnh người cao tuổi vừa là chủ thể, vừa là khách thể, vừa là trung tâm của phát triển "kinh tế bạc” và người được thụ hưởng thành quả này, Thủ tướng cho biết đã có sự đổi mới trong tư duy, nhận thức từ "lực lượng nghỉ hưu” trở thành "nguồn lực tái đóng góp”; từ "người già thụ động” sang "người cao tuổi chủ động”; từ "đối tượng thụ hưởng kết quả” sang "động lực mới” cho sự phát triển; từ gánh nặng y tế sang tài sản xã hội; từ tập trung chữa bệnh sang phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe; từ tư duy "bảo đảm an sinh” sang tư duy "đầu tư tạo giá trị”…

Phát triển hệ sinh thái "kinh tế bạc” thành động lực mới cho tăng trưởng

Thẳng thắn chỉ rõ một số hạn chế trong chăm sóc người cao tuổi và phát triển "kinh tế bạc," các nguyên nhân tồn tại, hạn chế và bài học kinh nghiệm, Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ phải thống nhất về tư duy, nhận thức: phát triển "kinh tế bạc đồng bộ, hài hòa giữa văn hóa với chính trị, kinh tế và xã hội, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo; phát triển "Kinh tế bạc” với tinh thần chuyển từ "gánh nặng già hóa” sang "cơ hội phát triển kinh tế” gắn với thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng XIV, Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035; Phát triển "kinh tế bạc” đặt trong một tổng thể nhất quán "Đảng lãnh đạo-Nhà nước kiến tạo-Công tư đồng hành-Cơ chế mở lối-Nguồn lực khơi thông-Công nghệ dẫn dắt-Xã hội đồng thuận-Nhân dân hạnh phúc-Đất nước phát triển."

Chỉ đạo xác định rõ "5 trọng tâm hành động” phát triển "kinh tế bạc," Thủ tướng Chính phủ yêu cầu nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy để thích ứng già hóa dân số gắn với phát triển "kinh tế bạc”; Phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, mô hình phức hợp; Khuyến khích doanh nghiệp phát triển dịch vụ; Phát huy vai trò người cao tuổi trong xã hội; Tăng cường vai trò Hội người cao tuổi Việt Nam.

Thủ tướng yêu cầu chú trọng "3 trụ cột” trong phát triển "kinh tế bạc” gồm: Người cao tuổi là trung tâm; vừa nguồn lực cung, vừa là động lực cầu; Doanh nghiệp là trọng tâm sáng tạo, thực thi, với trách nhiệm xã hội và môi trường làm việc thân thiện với người cao tuổi; Nhà nước là "kiến trúc sư thể chế," tạo hành lang pháp lý, ưu đãi và an sinh vững chắc.

Về các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ các giải pháp để biến kinh tế bạc thành động lực tăng trưởng, chuyển hóa thách thức già hóa thành cơ hội bứt phá của dân tộc; yêu cầu triển khai thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước để ngày càng phát huy hơn nữa vai trò người cao tuổi trong xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.

Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ, ngành trong xây dựng, hoàn thiện thể chế phát triển "kinh tế bạc”; chú trọng xây dựng hạ tầng chiến lược phục vụ phát triển "kinh tế bạc”; huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển "kinh tế bạc”; xây dựng, hoàn thiện mô hình quản trị "kinh tế bạc”; đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển "kinh tế bạc; đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền, tạo đồng thuận xã hội về phát triển "kinh tế bạc"…

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu chính quyền các địa phương tập trung rà soát, có cơ chế, chính sách đặc thù, tháo gỡ khó khăn vướng mắc, thúc đẩy phát triển "kinh tế bạc” trên địa bàn; chú trọng nhân rộng những mô hình tốt, cách làm hay, hiệu quả, bền vững. Ưu tiên bố trí nguồn lực từ ngân sách Trung ương và tăng cường huy động các nguồn lực xã hội để phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng, hệ thống dịch vụ kết nối, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển "kinh tế bạc."

Các địa phương phải thúc đẩy phong trào "học tập suốt đời," phát huy vai trò người cao tuổi trong cộng đồng, tham gia xây dựng, hoạch định chính sách; tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức về vai trò, tầm quan trọng của "kinh tế bạc”; vận động người dân tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; bảo đảm thực hiện đầy đủ chính sách về người cao tuổi; khẩn trương phê duyệt Đề án phát triển câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau.

Chỉ rõ, già hóa dân số là xu thế tất yếu của quá trình phát triển, Thủ tướng Phạm Minh Chính phủ lưu ý vấn đề đặt ra không phải là né tránh, mà là chủ động thích ứng bằng tư duy đúng, chính sách trúng và hành động quyết liệt, hiệu quả-để phát triển hệ sinh thái "kinh tế bạc” trở thành động lực mới cho tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững; đồng thời tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục phát huy năng lực, đóng góp cho đất nước và thụ hưởng tốt hơn thành quả phát triển của đất nước.

Giao các Bộ, ngành, cơ quan liên quan chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Hội Người cao tuổi Việt Nam tổ chức thực hiện các đề án, chương trình, nhiệm vụ, hoạt động liên quan đến phát triển "kinh tế bạc," Thủ tướng Phạm Minh Chính mong muốn và tin tưởng, cùng cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, các thế hệ người cao tuổi Việt Nam sẽ tiếp tục nêu gương, tích cực tham gia đóng góp cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới trên tất cả các lĩnh vực với phương châm 24 chữ: "Tuổi cao gương sáng-Già hóa khỏe mạnh-Điểm tựa con cháu-Phát triển non sông-Trí tuệ thâm sâu-Đi đầu kiến quốc".