Trung Đông “nín thở” vì căng thẳng Iran - Mỹ

Vài ngày sau khi triển khai một “hạm đội khổng lồ” do tàu sân bay USS Abraham Lincoln dẫn đầu tới vùng biển lân cận Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 29/1 đăng bài trên mạng xã hội Truth Social, trong đó đề nghị “Iran nhanh chóng ngồi vào bàn đàm phán để đạt được một thỏa thuận công bằng, hợp lý và không có vũ khí hạt nhân - một thỏa thuận có lợi cho tất cả, bởi thời gian không còn nhiều”.

“Như tôi từng nói với Iran trước đây, hãy đạt thỏa thuận! Họ đã không làm vậy, và đã có Chiến dịch Midnight Hammer gây thiệt hại nặng nề cho Iran. Cuộc tấn công tiếp theo sẽ còn tồi tệ hơn rất nhiều! Đừng để điều đó xảy ra lần nữa”, Tổng thống Trump nói, đề cập đến chiến dịch tấn công của Mỹ nhắm vào Iran hồi tháng 6/2025, gây thiệt hại cho ba cơ sở hạt nhân quan trọng của Iran gồm Fordow, Natanz và Isfahan.

Phát biểu mới nhất của ông Trump được đưa ra sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố nước này sẽ chỉ ngồi vào bàn đàm phán nếu Mỹ dừng gây sức ép quân sự. “Nếu muốn đàm phán, họ phải từ bỏ đe dọa, yêu sách quá đáng và ngừng nêu ra những vấn đề phi lý”, ông Araghchi nói. Bình luận về bài đăng mới nhất của Tổng thống Trump, Ngoại trưởng Iran khẳng định: “Lực lượng vũ trang dũng cảm của chúng tôi đã sẵn sàng, với ngón tay trên cò súng, để đáp trả lập tức và mạnh mẽ bất cứ hành động gây hấn nào nhắm vào vùng đất, vùng trời và vùng biển của Iran”.

Trước đó, phái bộ Iran tại Liên hợp quốc (LHQ) cũng cho biết nước này sẵn sàng đối thoại với Mỹ dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau và lợi ích chung, song sẽ “tự vệ và đáp trả theo cách thức chưa từng có nếu bị dồn ép thái quá”. Từ Tehran, ông Ali Shamkhani, cố vấn của lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei ngày 28/1 nêu rõ: “Mọi hành động quân sự từ Mỹ, bất kể nguồn gốc hay mức độ, đều sẽ được coi là khai chiến. Động thái phản ứng sẽ diễn ra ngay lập tức, toàn diện và theo cách chưa từng có tiền lệ, nhắm mục tiêu vào trái tim của Tel Aviv và tất cả những bên ủng hộ phía gây hấn”.

Căng thẳng giữa Mỹ-Iran leo thang từ khi Tổng thống Trump nhậm chức rồi áp đặt các biện pháp gây sức ép với Tehran liên quan đến chương trình vũ khí hạt nhân. Cuối tháng 12/2025, Iran chứng kiến các cuộc biểu tình nổ ra do lo ngại về lạm phát và sự suy yếu của đồng rial. Theo các báo cáo của truyền thông khu vực, tại một số thành phố, biểu tình leo thang thành các vụ đụng độ với lực lượng an ninh, gây thương vong cho cả người biểu tình và cảnh sát.

Trong giai đoạn này, Tổng thống Trump đe dọa Mỹ có thể tiến hành các cuộc tấn công mới nhằm vào Iran nếu Tehran tiếp tục phát triển chương trình tên lửa và hạt nhân. Ông cũng nêu khả năng Mỹ phản ứng mạnh mẽ chống lại Iran nếu xảy ra thương vong trong các cuộc biểu tình.

Theo CNN, Tổng thống Trump hồi giữa tháng 1/2026 từng cân nhắc khả năng tấn công quân sự vào mục tiêu ở Iran. Tuy nhiên, các đồng minh của Washington khi đó đã cảnh báo ông Trump về hậu quả kéo dài nếu thực hiện cuộc tấn công, khiến nhà lãnh đạo Mỹ ngừng quyết định hành động quân sự vào phút chót. Ngày 29/1, CNN dẫn các nguồn tin quan chức Mỹ giấu tên cho biết Tổng thống Trump một lần nữa cân nhắc tấn công quy mô lớn Iran, nhắm vào mục tiêu như các cơ sở hạt nhân.

Chưa có tín hiệu nào cho thấy Mỹ - Iran sớm ngồi lại đàm phán. CNN cho hay, Washington đã nêu điều kiện tiên quyết cho cuộc gặp với các quan chức Iran là việc Tehran phải đồng ý chấm dứt vĩnh viễn việc làm giàu uranium và hạn chế tầm bắn của tên lửa đạn đạo. Iran nhiều lần công khai bác bỏ cả hai yêu cầu nêu trên.

Giữa lúc căng thẳng, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cơ quan phụ trách hoạt động tác chiến của quân đội Mỹ ở Trung Đông, xác nhận tàu USS Abraham Lincoln cùng 3 tàu khu trục hộ tống đã tiến vào Ấn Độ Dương và đang di chuyển về phía Iran. Việc triển khai này bổ sung thêm 5.000 binh sĩ Mỹ tại Trung Đông, nâng tổng số quân nhân Mỹ đang đồn trú tại khu vực lên hơn 30.000 người, bên cạnh mạng lưới căn cứ quân sự hiện có, gồm Căn cứ Không quân Al Udeid tại Qatar. Đây là lần đầu tiên Mỹ triển khai tàu sân bay tới khu vực kể từ mùa hè năm ngoái.

Tại Trung Đông, nhiều quốc gia đã lên tiếng bày tỏ quan ngại về căng thẳng giữa Mỹ-Iran. Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty đã vừa có cuộc điện đàm riêng rẽ với Ngoại trưởng Iran Araghchi và đặc phái viên của Tổng thống Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff để “hướng tới thiết lập hòa bình, tránh để khu vực rơi vào chu kỳ bất ổn mới”.

Trong khi đó, hai quốc gia đồng minh thân cận của Mỹ là Arab Saudi và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) khẳng định sẽ không cho phép sử dụng lãnh thổ để thực hiện các cuộc tấn công chống Iran. Từ Ankara, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ cảnh báo một cuộc tấn công của Mỹ vào Iran là “sai lầm”, đồng thời kêu gọi Washington và Tehran giải quyết bất đồng từng bước bằng con đường ngoại giao.