Biểu tượng bất tử

Mặc dù chỉ được sống một cuộc đời ngắn ngủi nhưng Che Guevara đã kịp lưu lại hình ảnh cao cả của mình trong lòng nhân loại. Lãnh tụ Cuba Fidel Castro đã nhận xét về ông: “Đó là một con người chân chính, một người bạn tuyệt vời và là người mà ngay cả kẻ thù cũng phải kính nể”. Nhìn lại cuộc đời của Che, có thể thấy rất nhiều điểm ấn tượng và thú vị.

1. Người họ hàng xa của mẹ Che Guevara là tướng José de la Serna e Hinojosa (1770-1832), vị phó vương Peru.

2. Tên đầy đủ của nhà cách mạng là Ernesto Guevara de la Serna. Thuở nhỏ, ông được gọi là Tete (có nghĩa là chú lợn con). Đây là cách gọi âu yếm từ cái tên Ernesto.

Nỗi kinh hãi nước lạnh vì nó có thể làm xuất hiện cơn hen đã khiến Che Guevara về sau rất ngại làm vệ sinh cá nhân.

3. Hai năm đầu của bậc tiểu học, Che Guevara đã không thể đến trường được mà phải học ở nhà vì ngày nào cũng lên cơn hen suyễn.

Cơn hen phế quản đầu tiên bộc phát ở Che Guevara khi anh mới lên hai tuổi. Căn bệnh quái ác này đã đeo bám nhà cách mạng cho tới tận cuối đời.

4. Mãi tới năm 30 tuổi, Ernesto mới thi đậu vào trường đại học quốc gia mang tên Dean Funes ở thành phố Cordoba.

5. Che Guevara sinh ra tại Argentina nhưng bắt đầu để ý tới Cuba năm 11 tuổi, khi kỳ thủ người Cuba Capablanca (1888-1942) tới Buenos Aires. Cậu bé Ernesto ngay từ nhỏ đã rất mê cờ vua.

6. Bắt đầu từ năm lên 4 tuổi, Ernesto đã học chữ và rất thích đọc sách. Cha mẹ cậu bé đã xây dựng được một tủ sách có tới hàng nghìn cuốn.

7. Ernesto Che Guevara rất thích thơ và thậm chí là còn viết cả thơ nữa.

8. Che rất giỏi về các môn tự nhiên, đặc biệt là toán, nhưng lên bậc đại học đã chọn nghề y.

9. Thuở nhỏ, như mọi cậu bé ở Argentina, Che Guevara đã rất ham đá bóng. Ngoài ra, người anh hùng còn thích chơi môn bóng bầu dục, cưỡi ngựa, đánh golf, lái tàu lượn và đi du lịch bằng xe đạp. Khi còn là sinh viên, Che đã cùng một số bạn đồng môn lập ra tạp chí đầu tiên về bóng bầu dục ở Argentina Tackle, trong đó anh thường viết tin bài với bút danh Chang-cho.

10. Trên báo chí, cái tên Che Guevara xuất hiện lần đầu tiên không phải vì các hoạt động cách mạng mà vì việc anh đi xe máy thực hiện chuyến du lịch  khắp châu Mỹ Latinh, vượt qua quãng đường dài tới 4 nghìn cây số.

11. Che Guvara đã có lúc muốn dành trọn đời mình cho việc chữa trị bệnh phong cho người Mỹ Latinh, giống như tấm gương của bác sĩ kiêm triết gia người Đức Albert Schweitzer (1875-1965) mà anh vô cùng ngưỡng mộ.

12. Trong những năm 40 của thế kỷ trước, đã có lúc Ernesto phải kiếm sống bằng nghề thủ thư.

13. Trong chuyến du lịch thứ hai của mình, đi vòng quanh châu Mỹ Latinh cùng tiến sĩ sinh hóa kiêm nhà văn Alberto Granado (1922-2011), Che Guevara đã phải làm đủ việc để có tiền sinh hoạt: rửa bát đĩa cho các nhà hàng, chữa bệnh cho nông dân và gia súc, sửa máy thu thanh, bốc vác, thậm chí còn làm cả thủy thủ… Hành trang mang theo của Che lúc đó chỉ là cuốn sách Phát hiện Ấn Độ của Neru và vài ba bộ đồ lót.

14. Khi Che và Alberto đi tới Brazil, hai chàng trai trẻ đã bị cảnh sát bắt vì thấy họ có bộ dạng mỏi mệt đến mức khả nghi. Tuy nhiên, đồn trưởng cảnh sát, một người mê nghệ thuật bóng đá của Argentina, đã quyết định thả họ ra khi họ hứa sẽ ở lại huấn luyện đội bóng địa phương. Khi đội bóng do hai khách du lịch Argentina huấn luyện giành ngôi vô địch ở giải đấu khu vực, các fans bóng đá đã mua cho họ vé bay từ đó tới Bogota, thủ đô Colombia.

15. Vừa đặt chân tới Colombia, Che Guevara và Granado lại bị tống giam. Hai người chỉ được thả ra sau khi hứa là sẽ rời khỏi lãnh thổ Colombia ngay lập tức.

Sau này, Granado đã viết cuốn sách Du lịch cùng Che Guevara: Hình thành nhà cách mạng. Cuốn sách này cùng với những ghi chép của chính Che Guevara đã trở thành tư liệu chính cho kịch bản phim Che Guevara: Nhật ký người đi mô tô thực hiện năm 2004.

16. Vì không muốn đi lính nên Ernesto Che Guevara đã sử dụng nước lạnh để lên cơn hen nhân tạo khi đi khám sức khỏe. Nhờ thế, anh đã được công nhận là không đủ sức khỏe để gia nhập quân đội Argentina.

17. Che Guevara rất thích tìm hiểu về các nền văn minh cổ và đã đọc nhiều sách viết về chủ đề này. Anh cũng từng tới nhiều khu di tích của các nền văn minh da đỏ cổ đại.

18. Xuất thân từ một gia đình khá giả, có trong tay bằng bác sĩ,  Che Guevara đã luôn tới làm việc ở những nơi sơn cùng thủy tận, chạy chữa miễn phí cho người nghèo.

19. Ernesto đã sớm hiểu ra rằng, để trở thành một bác sĩ danh tiếng và giàu có thì không nhất thiết phải phấn đấu làm một chuyên gia giỏi mà chỉ cần phục vụ cho giai cấp cầm quyền và phát minh ra những loại thuốc vô dụng để chạy chữa những căn bệnh tưởng. Thế nhưng, anh đã coi nghĩa vụ lớn nhất của đời mình là tìm cách cải thiện điều kiện sống cho người lao động chân lấm tay bùn.

20. Ngày 17/6/1954, những nhóm vũ trang của Đại tá Carlos Castillo Armas với sự hậu thuẫn của Washington đã từ Honduras tràn vào chiếm đóng Guatemala, gây nên cảnh nồi da xáo thịt với lực lượng của chính phủ hợp hiến lúc đó do Tổng thống hợp hiến Jacobo Árbenz lãnh đạo. Thủ đô Guatemala và nhiều thành phố bị ném bom. Ernesto Che Guevara đã xin được tới những vùng chiến sự và lên tiếng kêu gọi thành lập các nhóm dân quân chống lại lực lượng thân Mỹ.

21. Lãnh tụ Fidel Castro có lần hồi tưởng về Che Guevara: “So với tôi thì anh ấy là người cách mạng  tiên tiến hơn”.

22. Che Guevara đã bắt đầu hút xì gà ở Cuba, thoạt tiên chỉ như một biện pháp chống không cho những con muỗi dai dẳng đeo bám.

23. Che không bao giờ quát mắng ai và không nhạo báng bất kỳ ai, nhưng  khi trò chuyện cũng hay sử dụng những từ mạnh và khi cần thiết thì có thể trở nên rất cứng cỏi.

24. Ngày 5/6/1957, lãnh tụ Fidel đã phân cho Che Guevara chỉ huy một đơn vị có 75 tay súng. Đồng thời Che cũng được phong hàm Comandante (cấp bậc tương đương với quân hàm thiếu tá). Cần phải nói rằng,  trong giai đoạn cách mạng ở Cuba những năm 1956-1959, Comandante là quân hàm cao nhất được phong trong lực lượng nổi dậy. Những Comandante nổi tiếng nhất khi đó là Fidel Castro, Che Guevara và Camilo Cienfuegos (1932-1959).

25. Là một người mácxít, Ernesto Che Guevara rất không thích khi giữa các quốc gia có tiềm lực mạnh hơn trong hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới lúc đó vẫn đưa ra những điều kiện trao đổi hàng hóa với các nước nghèo tương tự như các quốc gia tư bản chủ nghĩa.

26. Che Guevara ở đầu những năm 50 của thế kỷ trước đã ký đùa tên mình trong thư là  “Stalin Đệ nhị”.

27. Trong suốt giai đoạn chỉ huy các đội du kích, Che Guevara đã hai lần bị thương trong chiến đấu. Sau lần bị thương thứ hai, anh đã viết thư cho cha mẹ mình: “Con đã tiêu hủy mất hai, chỉ còn lại năm”. Ý anh muốn nói rằng, anh cũng như các chú mèo có bảy cuộc sống.

28. Ernesto Che Guevara đã bị viên trung sĩ Mario Teran của quân đội Bolivia bắn chết. Viên trung sĩ này nhận được lệnh phải bắn làm sao để có vẻ là như Che đã bị trúng đạn trong cuộc đấu súng. Chính quyền Bolivia cần làm như thế để tránh bị buộc tội sát hại người anh hùng du kích khi chưa đưa ra tòa xét xử.

29. Nhiều người dân ở châu Mỹ Latinh sau khi Che hy sinh đã coi anh như một vị thánh và khấn tên anh là “San Ernesto de La Higuera”.

30. Sau tất cả các cuộc cải cách tiền tệ, hình ảnh Che Guevara vẫn được in trên tờ ba peso của Cuba.

31. Bức chân dung Che Guevara mang hai màu đỏ và đen đã trở thành biểu tượng của phong trào lãng mạn cách mạng trên toàn thế giới. Đây là tác phẩm của họa sĩ người Ireland, Jim Fitzpatrick dựa trên tấm ảnh chụp từ năm 1960 của nhiếp ảnh gia Cuba, Alberto Korda. Trong ảnh, trên cái mũ nồi của Che là ngôi sao nhỏ Jose Marti, phù hiệu của Comandante do chính Fidel Castro trao tháng 7/ 1957  cùng với quân hàm này.

32. Bài hát nổi tiếng Hasta Siempre Comandante (Hẹn gặp lại, Comandante), khác với dư luận đồn thổi, đã được nhạc sĩ người Cuba, Carlos Puebla, sáng tác trước chứ không phải sau khi Che Guevara hy sinh.

33. Theo giai thoại, lãnh tụ Fidel Castro trong một lần họp các bạn chiến đấu của mình, đã đưa ra câu hỏi đơn giản: “Trong số các cậu có ai là nhà kinh tế không?”. Che Guevara nghe nhầm thành “Có ai là đảng viên Cộng sản không?” nên giơ tay lên ngay lập tức