Ghép gan nhi - Cuộc chiến cân não và kỳ tích từ những trái tim nhân ái

Xuyên đêm tiếp nhận nguồn gan hiến tặng

Bé gái quê Hưng Yên năm nay mới 3 tuổi nhưng đã mắc teo đường mật từ khi mới sinh ra. Lúc 2,5 tháng tuổi, bé đã được phẫu thuật Kasai (phẫu thuật điều trị teo đường mật). Tuy nhiên, sau hơn 2 năm, chức năng thoát mật của gan dần suy giảm, xơ gan tiến triển nặng, khiến bé rơi vào tình trạng nguy hiểm. Vì vậy, các bác sĩ xác định ghép gan là cơ hội duy nhất để cứu sống bệnh nhi này.

Trong các cuộc ghép gan cho bệnh nhi, nguồn gan từ người cho sống, thường là bố mẹ hoặc người thân của bệnh nhi vẫn là lựa chọn chính. Tuy nhiên, trường hợp bệnh nhi 3 tuổi này, dù đã sàng lọc nhiều thành viên trong gia đình, nhưng không tìm được người phù hợp để hiến gan. Mọi hy vọng cứu sống bé tưởng như tắt tịm.

Rồi phép màu đã đến, ngày 13/11/2025, Bệnh viện Nhi Trung ương nhận được thông báo từ Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia về một trường hợp tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, gia đình người bệnh chết não đã đồng ý hiến tạng, trong đó có phần gan trái phù hợp với bệnh nhi. Tia hy vọng loé lên trong hoàn cảnh cấp bách.

Theo chia sẻ của GS.TS Trần Minh Điển – Giám đốc BV Nhi Trung ương thì ngay khi nhận được thông tin, Ban giám đốc bệnh viện đã khẩn trương hội ý và kích hoạt toàn bộ các nhóm chuyên môn. Ngay trong buổi tối ngày 13/11/2025, một ekip bay vào Cần Thơ để tiếp nhận gan hiến. Trong khi đó, tại Bệnh viện Nhi Trung ương đã tiến hành gây mê và phẫu thuật mở bụng cho bệnh nhi, với mục tiêu ngay khi gan hiến về đến phòng mổ, quá trình ghép có thể được tiến hành ngay.

Dưới sự hỗ trợ của Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia, sự phối hợp chặt chẽ của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, sự giúp đỡ của lực lượng Cảnh sát giao thông và hãng hàng không, 5 giờ 20 phút sáng ngày 14/11, ekip đã về đến sân bay Nội Bài và nhanh chóng đưa tạng về đến Bệnh viện Nhi Trung ương. Các bác sĩ phối hợp nhịp nhàng, tự tin triển khai ca ghép gan cho bệnh nhi đầu tiên từ người cho chết não.

Theo PGS.TS Phạm Duy Hiền – Phó giám đốc BV Nhi Trung ương, đối với ca ghép gan từ người cho sống thì có thể chủ động hoàn toàn thông tin của người nhận và người hiến, chủ động về thời gian tiến hành lấy gan từ bên hiến và ghép gan cho bên nhận. Nhưng ghép gan từ người cho chết não thì chỉ chủ động được thông tin về phía người nhận, khó đánh giá đầy đủ giải phẫu và tình trạng gan của người hiến. Đặc biệt, các khâu lấy tạng, vận chuyển và ghép phải thực hiện rất khẩn trương, đồng thời nguy cơ biến chứng sau ghép cao hơn, đòi hỏi hồi sức phức tạp.

Nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương và sự phối hợp đa chuyên khoa, ca ghép đã triển khai thành công, nhịp nhàng đồng bộ giữa các khoa: Gan mật, Chẩn đoán hình ảnh, Gây mê, Hồi sức và tất cả các bác sĩ trong các nhóm cận lâm sàng để trợ giúp cho ca ghép.

Sau phẫu thuật, bệnh nhi được chuyển đến khoa Điều trị tích cực ngoại khoa để theo dõi. TS. Bác sĩ Đặng Ánh Dương, Trưởng khoa Điều trị tích cực ngoại khoa chia sẻ: “Toàn bộ quy trình hồi sức sau ghép cho bệnh nhi được kiểm soát chặt chẽ và tuân thủ nghiêm ngặt. So với các bệnh nhi được ghép gan từ người cho sống thì bệnh nhi được ghép gan từ người cho chết não về mặt hồi sức có đặc thù riêng. Bệnh nhi có thể sẽ đối mặt với 3 nguy cơ lớn: suy chức năng gan sớm, nhiễm trùng do trẻ phải dùng thuốc ức chế miễn dịch mạnh và nguy cơ thải ghép sớm xảy ra trong những ngày đầu sau ghép. Ngoài ra, các biến chứng đặc thù như hẹp đường mật, tắc mạch ghép,... cũng cần được theo dõi sát sao”.

Những lo lắng tan dần khi đến ngày thứ 6 sau ghép, mối nối mảnh ghép và chức năng gan của bé gái tiến triển thuận lợi. Bé đã tự thở, huyết động ổn định, tỉnh táo, không còn vàng da và bắt đầu được cho ăn trở lại.

Không thể kết hết sự vui mừng của gia đình bé gái khi con được ghép gan thành công. Mẹ của bệnh nhi bộc bạch rằng, con chị mắc bệnh nặng từ khi mới sinh, lúc nào chị cũng trong tâm trạng lo lắng. Giờ đây, khi nhìn thấy con hồi phục từng ngày từ mảnh gan ghép được hiến tặng, chị vô cùng hạnh phúc. Gia đình chị biết ơn các bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ và người hiến tặng gan đã cho bé được sống một cuộc đời mới.

Thành công của ca ghép gan đầu tiên từ người cho chết não tại Bệnh viện Nhi Trung ương không chỉ mang lại cơ hội sống cho bé gái 3 tuổi mà còn khởi lên hy vọng cho nhiều trẻ mắc bệnh lý suy gan giai đoạn cuối.

Trao cho trẻ cơ hội sống

Với 87 ca ghép gan cho bệnh nhi từ người cho sống, ở Bệnh viện Nhi Trung ương luôn có những cuộc tái ngộ đầy cảm động giữa các bệnh nhi từng ghép gan và các y bác sĩ trong những lần tái khám. Các bác sĩ vẫn nhớ tên từng bé, nhắc lại kỉ niệm ngày tiến hành phẫu thuật, dặn dò, hướng dẫn tận tình.

Chúng tôi đã từng có cuộc trò chuyện với PGS.TS, bác sĩ Phạm Duy Hiền – vị “tổng chỉ huy” trong các ca ghép gan tại bệnh viện. Bởi anh là người làm chính, chịu trách nhiệm chính về bệnh nhi, từ lúc cắt gan bệnh đến ghép gan và phụ trách hầu hết các miệng nối trong ca ghép. Có nghe anh chia sẻ mới thấy, để ghép gan nhi trở thành kĩ thuật thường quy tại Bệnh viện Nhi Trung ương như hiện nay, thì con đường ghép tạng nhi, trong có ghép gan cũng lắm chông gai.

Theo PGS.TS Phạm Duy Hiền, những ca ghép gan đầu tiên cho bệnh nhi trên thế giới được thực hiện từ những năm 1980. Còn ở Bệnh viện Nhi Trung ương, GS.TS. Nguyễn Thanh Liêm là người định hướng và đặt nền móng đầu tiên cho việc ghép gan trẻ em từ năm 2005 với sự hỗ trợ của các chuyên gia Hàn Quốc. Nhưng thời điểm đó, các lĩnh vực hồi sức, điều trị sau ghép, chẩn đoán hình ảnh… chưa đồng bộ; nhận thức của người hiến gan còn hạn chế và chưa sẵn sàng. Vì vậy, số ca ghép gan thực hiện được không nhiều, kĩ thuật ghép chưa phát triển. Năm 2018, trước tình trạng bệnh nhi cần ghép gan ngày một lớn, GS.TS Trần Minh Điển - hiện là Giám đốc BV Nhi Trung ương đã quyết tâm đẩy mạnh ghép gan nhi.

Hiện nay, Mỹ, Nhật Bản, Đài Loan là những nước phát triển mạnh về ghép gan cho bệnh nhi. Và Việt Nam cũng đã được điền tên trên bản đồ ghép tạng thế giới. Để góp phần làm nên “thương hiệu” ghép gan “made in Vietnam”, ekip ghép gan của Bệnh viện Nhi Trung ương đã không ngừng nâng cao trình độ năng lực chuyên môn, nâng cấp cơ sở hạ tầng, trang thiết bị. Nhờ đó người bệnh được tiếp cận với phương pháp điều trị tiên tiến, tiết kiệm thời gian, chi phí phẫu thuật, chi phí đi lại, sinh hoạt so với việc thực hiện ở nước ngoài, đồng thời giúp người bệnh thuận lợi hơn trong quá trình tái khám sau ghép.

Ghép gan cho trẻ em có thể nói là khó bậc nhất của ghép tạng với những đòi hỏi khắt khe về cả trình độ chuyên môn lẫn kỹ thuật. Bệnh nhi còn nhỏ, có bé chỉ nặng 6-7kg nên chỉ nhận được một phần gan hiến. Do đó, các bác sĩ tiến hành chia gan hiến, thường lấy thùy gan trái của người lớn để ghép. Cuộc ghép gan cho bệnh nhi là một cuộc chiến cân não, bởi các cấu trúc mạch máu, đường mật của trẻ rất bé, non nớt và dễ sang chấn, được nối dưới kính lúp hoặc kính hiển vi điện tử. Do đó, ghép gan nhi đòi hỏi phải rất tỉ mỉ, phải có kiến thức chuyên sâu về ngoại nhi.

Trước khi phẫu thuật, phải tiến hành siêu âm, chụp cắt lớp, dựng hình để tính toán rất kĩ xem người cho và người nhận gan có hợp nhau về nhóm máu, nhóm miễn dịch, về kích thước gan, mạch máu hay không. Phải xác định trước các nguy cơ có thể xảy ra trong và sau ghép để cùng tìm các giải pháp tốt nhất vượt qua các nguy cơ đó.

PGS.TS Phạm Duy Hiền đánh giá các ca ghép gan nhi tới thời điểm này đều có kết quả tốt. Sức khỏe của trẻ sau ghép diễn biến tốt, chức năng khối ghép dần ổn định, có trường hợp trẻ ghép gan về sau không cần phải dùng thuốc chống thải ghép.

GS.TS Trần Minh Điển cho biết thêm: “Việc thực hiện ghép gan cho trẻ em hiện nay còn nhiều thách thức do thiếu tạng ghép và chi phí cao. Đồng thời, sau ghép gan người bệnh phải dùng thuốc chống thải ghép khá tốn kém, nhiều gia đình không đủ khả năng tài chính để chi trả. Do vậy, chúng tôi rất mong có được sự đồng hành, hỗ trợ nhiều hơn nữa của các cơ quan, tổ chức để ngày càng nhiều trẻ em được ghép gan, hồi sinh sự sống”.

GS.TS.Trần Minh Điền mong mỏi rằng cộng đồng hiểu ý nghĩa, giá trị cao cả của nguồn tạng từ người cho chết não, ngày càng nhiều những tấm lòng nhân hậu chung tay ủng hộ hiến tạng nhân đạo, để có thêm nhiều cơ hội sống được trao đi.