Tăng cường hợp tác quốc tế trong bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Nâng cao “miễn dịch chủ động" cho trẻ em trước những rủi ro trên không gian mạng

Hội thảo là một trong chuỗi hoạt động của Chương trình “Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam giai đoạn II” (EU JULE II) được tài trợ bởi Liên minh Châu Âu. Chương trình này do UNDP và UNICEF thực hiện với sự phối hợp của Bộ Tư pháp và các cơ quan của Việt Nam.

Đề dẫn tại hội thảo, Đại tá, PGS.TS Nguyễn Trung Kiên, Phó Giám đốc Học viện ANND khẳng định, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, không gian mạng ngày càng trở thành môi trường sống và học tập mới của trẻ em. Cùng với những cơ hội mà môi trường số mang lại, các nguy cơ xâm hại, bóc lột và lạm dụng trẻ em trên không gian mạng cũng gia tăng cả về quy mô, tính chất và mức độ phức tạp.

Tại Việt Nam, cùng với quá trình phổ cập công nghệ số, trẻ em ngày càng tiếp cận môi trường mạng sớm và thường xuyên. Thực tiễn cho thấy, các nguy cơ xâm hại trên không gian đã và đang trở thành vấn đề hiện hữu, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt của các cơ quan chức năng, gia đình và toàn xã hội. Bên cạnh đó, nhận thức và kỹ năng tự bảo vệ của trẻ em trong môi trường số vẫn còn những hạn chế nhất định.

Tuy nhiên, bên cạnh những thách thức đó, cũng cần ghi nhận những kết quả tích cực trong công tác bảo vệ trẻ em trên bình diện quốc tế và cả trong nước. Đối với Việt Nam, thời gian qua đã có những bước tiến quan trọng như việc hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao nhận thức xã hội và tăng cường các chương trình bảo vệ trẻ em trong môi trường số. Đặc biệt, việc Việt Nam đăng cai và mở ký Công ước Hà Nội 2025 đã thể hiện vai trò chủ động, tích cực của Việt Nam trong việc tham gia xây dựng các khuôn khổ pháp lý quốc tế về phòng, chống tội phạm mạng. Đây không chỉ là một dấu mốc về đối ngoại, mà còn mở ra cơ hội quan trọng để Việt Nam tiếp cận các cơ chế hợp tác điều tra hiện đại, đặc biệt trong các vụ việc liên quan đến trẻ em có yếu tố xuyên quốc gia…

Tại hội thảo, Đại tá, TS Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an đã chia sẻ về những thuận lợi, khó khăn thách thức trong công tác bảo vệ trẻ em trên không gian mạng thời gian qua. Trong đó, về thuận lợi, công tác chăm sóc bảo vệ trẻ em thường xuyên nhận được sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo Đảng, Chính phủ, sự chung tay của xã hội và sự hỗ trợ nhiệt thành của cộng đồng quốc tế. Hành lang pháp lý về bảo vệ an ninh mạng, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng được liên tục củng cố; luật trí tuệ nhân tạo quy định nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, đặc biệt là trẻ em; luật dữ liệu cá nhân cũng chú trọng bảo vệ dữ liệu cá nhân cho trẻ em. Những kết quả trong ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, quản lý nhà nước về an ninh thông tin mạng tạo điều kiện thuận lợi để triển khai các hoạt động bảo vệ trẻ em trên không gian mạng ở quy mô quốc gia.

Mặc dù vậy, công tác bảo vệ trẻ em trên không gian mạng cũng đã và đang đối mặt với nhiều thách thức như: Tốc độ phát triển Internet nhanh với số lượng người dùng Internet ở mức cao, có sự chênh lệch khoảng cách giữa các vùng miền; sự phát triển của một số loại hình công nghệ, ứng dụng mới đi trước công tác quản lý, làm phát sinh các nguy mới tinh vi, khó nhận diện; sự thiếu hụt về lực lượng cán bộ chuyên trách sau quá trình sáp nhập và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp…

Từ thực tiễn trên, Đại tá, TS Nguyễn Hồng Quân đề xuất một số giải pháp nhằm chung tay bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng trong thời gian tới gồm: Nâng cao khả năng "phòng ngừa nội tại” và “miễn dịch chủ động" của trẻ em trước những rủi ro trên không gian mạng; khẩn trương củng cố hành lang pháp lý nhằm xây dựng chế tài đủ mạnh; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào hoạt động bảo vệ trẻ em trên mạng nhằm giải quyết các “điểm nghẽn”; chú trọng nâng cao năng lực của lượng lượng làm công tác bảo vệ trẻ em trên không gian mạng và tăng cường hợp tác quốc tế…

Đẩy mạnh chia sẻ thông tin, phối hợp điều tra và xử lý tội phạm xuyên quốc gia

Bà Nguyễn Khánh Linh, chuyên viên Cục pháp luật quốc tế và giải quyết tranh chấp quốc tế, Bộ Tư pháp đã chia sẻ thông tin về rà soát pháp luật nhằm hoàn thiện chính sách pháp luật bảo đảm thực hiện công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, Thượng tá Đoàn Văn Giang, Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an cũng đã kiến nghị các giải pháp phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm xâm hại trẻ em trên không gian mạng như: Tham mưu hoàn thiện cơ chế chính sách và hành lang pháp lý, nâng cao nhận thức toàn diện và đấu tranh với tội phạm xâm hại trẻ em trên không gian mạng; đẩy mạnh công tác phòng ngừa xã hội và nâng cao nhận thức cộng đồng, tăng cường hợp tác quốc tế và huy động nguồn lực xã hội trong phòng chống tội phạm trên không gian mạng.

Các chuyên gia quốc tế đã đề cập đến các mối đe dọa xâm phạm tình dục đối với trẻ em trên toàn thế giới. Theo đó, thông tin từ các báo cáo của các tổ chức cho thấy, trên toàn thế giới có 700 triệu trẻ em từng là nạn nhân bị bạo lực tình dục hoặc bị tấn công tình dục. Các các chuyên gia quốc tế cũng chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn giá trị, đặc biệt trong việc xây dựng mô hình điều tra chuyên trách, ứng dụng công nghệ hiện đại và thiết lập cơ chế phối hợp đa quốc gia. Những chia sẻ này không chỉ có ý nghĩa tham khảo mà còn có khả năng vận dụng trực tiếp trong bối cảnh Việt Nam...

Phát biểu tổng kết hội thảo, Trung tướng, PGS.TS Trịnh Ngọc Quyên, Giám đốc Học viện ANND khẳng định, các tham luận tại hội thảo đã từng bước hình thành một bức tranh tương đối toàn diện về vấn đề nâng cao năng lực điều tra nhằm bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Trong đó, các ý kiến đều thống nhất nhận định, tội phạm xâm hại trẻ em trên môi trường số không còn là vấn đề đơn lẻ mà đã trở thành một thách thức mang tính toàn cầu với sự tham gia của nhiều chủ thể và chịu tác động mạnh mẽ của công nghệ. Năng lực điều tra trong lĩnh vực này cần được tiếp cận theo hướng hệ thống, bao gồm thể chế pháp lý, tổ chức lực lượng, công nghệ, nguồn nhân lực và hợp tác quốc tế, thay vì chỉ tập trung vào một yếu tố riêng lẻ. Hợp tác quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh triển khai Công ước Hà Nội 2025 sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả điều tra các vụ việc có yếu tố xuyên biên giới.

Theo Trung tướng, PGS.TS Trịnh Ngọc Quyên, bên cạnh những kết quả đạt được, hội thảo cũng đã chỉ ra một số vấn đề còn tồn tại và cần tiếp tục nghiên cứu như việc cân bằng giữa bảo vệ quyền riêng tư và yêu cầu điều tra, những khó khăn trong thu thập và công nhận chứng cứ điện tử giữa các quốc gia cũng như sự chênh lệch về năng lực giữa các hệ thống thực thi pháp luật. Đồng thời, các ý kiến cũng đề xuất một số định hướng lớn trong thời gian tới như: Cần xây dựng và từng bước hoàn thiện mô hình lực lượng điều tra chuyên sâu về tội phạm mạng liên quan đến trẻ em theo hướng chuyên môn hóa cao và gắn chặt với ứng dụng công nghệ; xác định công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu không chỉ là công cụ hỗ trợ mà là nền tảng của năng lực điều tra hiện đại, từ đó có chiến lược đầu tư và phát triển phù hợp; chủ động triển khai và tận dụng hiệu quả các cơ chế hợp tác quốc tế trong khuôn khổ Công ước Hà Nội 2025, nhằm nâng cao khả năng chia sẻ thông tin, phối hợp điều tra và xử lý tội phạm xuyên quốc gia.

Ngoài ra, một hướng đi quan trọng khác được các đại biểu đề xuất là tăng cường hợp tác thực chất với các tổ chức quốc tế như UNICEF và UN Women không chỉ ở mức hỗ trợ kỹ thuật mà tiến tới xây dựng các chương trình hợp tác dài hạn về đào tạo, chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực điều tra chuyên sâu; chú trọng hơn đến yếu tố phòng ngừa, thông qua việc nâng cao nhận thức của trẻ em, gia đình và xã hội về các nguy cơ trên không gian mạng, qua đó giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân ngay từ sớm; xây dựng một khung lý luận về điều tra tội phạm xâm hại trẻ em trên không gian mạng trong điều kiện chuyển đổi số, làm cơ sở cho việc phát triển lâu dài của lĩnh vực Khoa học điều tra hình sự tại Việt Nam.