Những tiếng nói giữa làn lửa đạn

Những cuộc sống bị đảo lộn

Một đêm cuối tháng 2/2026, khi tiếng động cơ máy bay và những thông tin dồn dập về các mục tiêu bị tấn công lan khắp Thủ đô Tehran, Fariba Gerami, một nữ nhân viên văn phòng 27 tuổi ở phía Bắc Tehran, đã trải qua thời khắc dài nhất trong cuộc đời mình. Trong căn hộ nhỏ của gia đình, cô và người thân vừa theo dõi tin tức, vừa tất tả chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất: mất điện, mất nước – điều thực tế đã bắt đầu xảy ra ở nhiều khu vực sau các đợt tập kích. “Có trạm kiểm soát ở khắp nơi trong thành phố. Chúng tôi lo lắng vì nhiều khu vực bị cắt điện và nước sau các cuộc tấn công”, Fariba chia sẻ.

Đối với cô, chiến tranh không phải là những con số trên bản đồ tác chiến, mà là cảm giác lạnh lẽo khi bàn tay chạm vào những bình dự trữ nước trống rỗng và ánh mắt hoang mang của cha mẹ già dưới ánh đèn dầu leo lắt. Không khí bất an ấy nhanh chóng lan rộng như một vết dầu loang, biến những khu phố sầm uất trở nên tĩnh lặng một cách đáng sợ, nơi những trạm kiểm soát xuất hiện ở khắp nơi và người dân tự đặt ra cho mình một lệnh giới nghiêm không chính thức ngay khi hoàng hôn buông xuống.

Cũng tại Tehran, nỗi đau và sự lo âu còn mang một hình hài nghiệt ngã hơn thông qua câu chuyện của Firuzeh Seraj. Người mẹ này không chỉ lo cho sự an toàn của bản thân trước bom đạn, mà còn phải đối mặt với một cuộc chiến sinh tồn khác khi cô con gái 10 tuổi của mình đang cần chạy thận định kỳ. Trong bối cảnh hạ tầng năng lượng và mạng lưới internet bị gián đoạn sau các cuộc tấn công, việc kết nối với bệnh viện và duy trì các thiết bị y tế trở thành một thử thách quá sức chịu đựng. Firuzeh chia sẻ về cảm giác bất lực khi chứng kiến các đợt cắt điện kéo dài, khiến hy vọng duy trì sự sống cho con mình trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Đó là một góc khuất ít được nhắc tới trong các bản tin tác chiến: nơi chiến tranh không chỉ giết người bằng đạn lạc, mà còn bằng việc bóp nghẹt các dịch vụ thiết yếu nhất của con người. Nỗi sợ hãi này không chỉ gói gọn trong các đô thị lớn mà còn lan đến tận các vùng biên giới. Tại Urmia, Shahla – một phụ nữ sống gần biên giới Thổ Nhĩ Kỳ – mô tả những đợt oanh tạc mà cô từng chứng kiến là nặng nề nhất trong nhiều năm qua. Âm thanh của những vụ nổ vang vọng qua các rặng núi không chỉ xé toạc không gian mà còn phá nát cảm giác an toàn cuối cùng của người dân vùng biên.

Sự bất định mới là kẻ thù vô hình nhưng tàn khốc nhất đối với nhiều người. Một cư dân sống ở phía Tây Tehran chia sẻ, điều khiến người dân kiệt quệ nhất không phải là tiếng nổ, mà là cảm giác chờ đợi một điều tồi tệ sắp xảy đến. “Chúng tôi không biết chuyện này sẽ kéo dài bao lâu. Mọi người đều mua thêm thực phẩm và thuốc men vì sợ nguồn cung bị gián đoạn”, người này nói.

Nỗi lo lắng về việc nguồn cung thực phẩm và thuốc men bị gián đoạn đã đẩy nhiều gia đình vào cuộc đua tích trữ nhu yếu phẩm. Tại các trạm xăng, dòng xe xếp hàng dài dằng dặc trong đêm lạnh, những gương mặt mệt mỏi lộ rõ dưới ánh đèn pha, ai cũng muốn đổ đầy bình nhiên liệu như một cách để tìm kiếm chút cảm giác an toàn mong manh. Ở các siêu thị, những kệ hàng nhu yếu phẩm và thuốc men trống trơn chỉ sau vài giờ, phản ánh nỗi sợ hãi về một sự đứt gãy nguồn cung kéo dài.

Ở phía bên kia của cuộc xung đột, người dân Israel cũng đang trải qua những ngày dài căng thẳng đến cực hạn. Khi còi báo động vang lên xé toạc màn đêm, nhiều gia đình lại phải chạy xuống hầm trú ẩn trong trạng thái hoảng loạn. Một cư dân của thành phố mô tả cảnh tượng gia đình cô phải vội vã đưa các con xuống tầng hầm, tay mang theo chăn và nước, tai ù đi vì tiếng nổ của các vụ đánh chặn tên lửa trên bầu trời thành phố. Những đứa trẻ vốn quen với sự náo nhiệt của các sân chơi giờ đây phải co cụm trong không gian chật hẹp, tối tăm, ánh mắt ngây thơ đầy rẫy sự sợ hãi.

Nhưng trong những căn hầm ấy, không chỉ có những gia đình bản địa. Trong một góc hầm tại Tel Aviv, một lao động nhập cư đến từ Đông Nam Á – người làm công việc chăm sóc người cao tuổi – ngồi lặng lẽ bên cạnh bà cụ mà cô đang chăm sóc. Khi những tiếng nổ vang lên từ xa, cô nắm chặt bàn tay run rẩy của bà, tay kia giữ chiếc điện thoại để cố gắng liên lạc với gia đình ở quê nhà cách xa hàng nghìn cây số. Với những người lao động xa xứ như cô, nỗi sợ hãi không chỉ đến từ chiến tranh, mà còn từ cảm giác cô độc và sự bấp bênh của cuộc sống nơi đất khách giữa lúc khủng hoảng.

Sự tác động của cuộc chiến này còn được khuếch đại bởi công nghệ, nơi chiến tranh không chỉ diễn ra trên thực địa mà còn xâm chiếm tâm trí thông qua màn hình điện thoại. Tại bất cứ đâu, người dân cũng bị tra tấn bởi những hình ảnh không kích được phát trực tiếp, những tin giả đan xen tin thật khiến ranh giới giữa an toàn và nguy hiểm trở nên nhòa lệ. Điều này tạo ra một áp lực tâm lý khủng khiếp, biến mỗi cá nhân trở thành một "con tin kỹ thuật số" của cuộc xung đột.

Các trường học tại Israel đã phải tạm dừng việc dạy trực tiếp để chuyển sang hình thức trực tuyến, không phải vì thiếu cơ sở vật chất, mà vì sự an toàn tính mạng của học sinh khi những đợt tên lửa có thể ập đến bất cứ lúc nào. Một số công ty cũng buộc phải cho nhân viên làm việc từ xa, không khí sản xuất và kinh doanh bị thay thế bằng sự đình trệ và lo âu.

Tác động của cuộc xung đột này không chỉ dừng lại ở hai quốc gia trực tiếp đối đầu mà còn lan rộng như một vết dầu loang khắp khu vực Trung Đông và sang cả bên kia đại dương. Tại Lebanon, một quốc gia vốn đã gánh chịu quá nhiều vết thương từ các cuộc xung đột trước đây, một giáo viên tại Beirut cảm nhận rõ rệt sự lặp lại của nỗi đau. Bà chia sẻ với tâm trạng trĩu nặng rằng mỗi khi căng thẳng leo thang, người dân Lebanon lại phải chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất: việc quê hương mình một lần nữa trở thành chiến trường cho các cường quốc. Đó là một cảm giác bất lực đến tận cùng, khi số phận của hàng triệu con người bị đặt vào tay những người đưa ra quyết định ở những thủ đô xa xôi.

Trong khi đó, tại Washington, những cuộc biểu tình phản chiến bắt đầu xuất hiện khi một bộ phận người dân Mỹ lo ngại quốc gia của họ sẽ bị cuốn sâu hơn vào một cuộc chiến tốn kém và đẫm máu khác tại Trung Đông. Một trong những sinh viên tham gia biểu tình khẳng định rằng ký ức về Iraq và Afghanistan vẫn còn là những vết sẹo chưa lành, và họ không muốn chứng kiến thêm bất kỳ sự mất mát vô nghĩa nào nữa.

Khi chiến tranh đổ xuống đời sống của dân thường

Thực tế này phản ánh một nghịch lý đau lòng của chiến tranh hiện đại: trong khi các quyết định quân sự được đưa ra dựa trên những phép tính chiến lược lạnh lùng ở cấp độ chính phủ và những phòng họp chiến lược kín mít, thì hậu quả trực tiếp lại đổ ập xuống đời sống của những con người bình thường nhất. Theo các tổ chức nhân đạo quốc tế, những ngày đầu của cuộc xung đột đã gây ra thương vong đáng kể cho dân thường và làm gián đoạn nghiêm trọng đời sống tại nhiều khu vực.

Ông Jan Egeland, Tổng Thư ký Hội đồng Tị nạn Na Uy, cho rằng trong nhiều cuộc xung đột hiện đại, dân thường không chỉ là “thiệt hại ngoài dự kiến” mà họ đang dần trở thành những nạn nhân trực tiếp của sự phá hủy cơ sở hạ tầng và sự gián đoạn các dịch vụ cơ bản. “Trong hầu hết các cuộc chiến ngày nay, người dân không chỉ chịu hậu quả gián tiếp mà còn bị ảnh hưởng trực tiếp từ các cuộc tấn công và sự phá hủy cơ sở hạ tầng”, ông nói.

Những con số về thương vong và thiệt hại vật chất không thể diễn tả hết được nỗi đau của những đêm mất ngủ, sự vội vã mua sắm trong lo âu, sự tan vỡ của những kế hoạch tương lai hay nỗi sợ hãi rằng quê hương mình có thể trở thành chiến trường tiếp theo. Và những điều này không bao giờ xuất hiện trong các bản báo cáo tác chiến hay các phép tính địa chính trị. Khi các bên tiếp tục tính toán lợi ích chiến lược và sức mạnh quân sự, mong muốn của hàng triệu người dân trong khu vực lại đơn giản đến mức xót xa: chỉ hy vọng cuộc xung đột này dừng lại trước khi nó vượt khỏi tầm kiểm soát để họ có thể quay lại với cuộc sống bình dị thường nhật. Bởi lịch sử vùng đất này đã nhiều lần chứng minh một sự thật nghiệt ngã rằng, khi tiếng súng vang lên, những người phải trả giá đắt nhất bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu, thường không bao giờ là những người đưa ra quyết định khai hỏa.