Đức hạnh mang tên hy sinh
Ông đã bị mù mắt vì bom đạn, tuy nhiên điều này không làm ông viết nên những vần thơ kém phần quyến rũ và đã giúp cho những người sống đồng thời với ông cảm thấy mình đỡ bất hạnh hơn, thậm chí, vô cùng hạnh phúc, ngay cả trong những tình huống trớ trêu nhất. Ông viết những câu thơ mà ai cũng ngỡ như chính họ cũng có thể viết được, mặc dù thực ra, ngoài ông, không ai khác có thể làm nên!
Đọc thơ Asadov, tôi luôn tìm thấy được những âm hưởng đồng điệu: cũng như tôi, đối với ông, đức hạnh lớn nhất của phụ nữ là sự hy sinh, là sự quên mình. Và trong những hy sinh, những quên mình đó, phụ nữ không bao giờ là người không đẹp. Bài thơ Cô y tá trung đoàn của Asadov đã thể hiện điều này rất rõ:
Cô y tá về với trung đoàn tôi,
Thường hay khoác tấm áo bông to tướng.
Cô quá xấu - trộm vía cô mà nói! -
Hút thuốc lào nào kém cánh đàn ông.
Ngày đó chúng tôi bao lần đụng đầu cái chết:
Giữa trận tiền, lúc nghỉ - khắp nơi nơi.
Nhưng ánh mắt và nụ cười con gái,
Những người lính không được gặp lâu rồi.
Cô y tá xấu xí . Và cục mịch...
Và vô duyên... Và bộc tuệch... Và thô…
Biết thế, nhưng còn ai để chọn?
Tất cả chúng tôi đều đắm đuối phải lòng cô.
Những người con gái trẻ hôm nay,
Chắc chẳng thể hình dung được cảnh:
Cùng một lúc bảy trăm chiến sĩ,
Mê một cô y tá trung đoàn!
Từ cấp chỉ huy cho tới các chàng binh nhất,
Phong cách ai cũng thêm vẻ đàng hoàng.
Cả trung đoàn cạo tóc râu gọn sạch,
Cả trung đoàn đeo lấp lánh huân chương.
Ai cũng thích mang ảnh mình ra tặng,
Đãi cô nước chè, chiều chuộng, đón đưa.
Có tin đồn: đích thân tham mưu trưởng,
Cũng bí mật viết thơ tình thổ lộ cùng cô!
Ngay đại tá cũng như quên tuổi tác,
Khi cùng cô thân mật chuyện trò.
Hẳn ngày đó, cô ngỡ mình đẹp nhất,
Trên đời này chẳng thể có người so!
Các chiến sĩ mỗi lần cô tới,
Ngỡ trong hầm dã chiến sáng ngời sao.
Cô y tá trong trái tim người lính,
Bước chân đi vui sướng, tự hào.
Rồi chiến thắng... Tiếng tàu reo rộn rã...
Khắp nơi nơi những ánh mắt yêu thương.
Của những cô gái đẹp, xinh, vui vẻ,
Chào đón chúng tôi như đón những anh hùng.
Và lập tức phải trở nên mờ nhạt,
Dáng thân quen cô y tá trung đoàn.
Cô y tá xấu, thô, cục mịch...
Sánh thế nào với các giai nhân?!
Không sánh được, đúng rồi, nhưng chúng tôi thuở đó,
Đã sống cùng cô giữa ẩm ướt chiến hào.
Đã cùng cô bao lần chôn bè bạn,
Đã chiến đấu cùng cô nơi đạn thét, bom gào...
Các chiến sĩ về với người yêu dấu,
Chuyện bình thường, chuyện tất nhiên thôi!
Sự phải lòng đôi lúc qua như khói,
Nhưng còn tình đồng đội, dễ quên đâu!
Các chiến sĩ về với người yêu dấu,
Đang đứng chờ đầy chật các nhà ga.
Khi tàu đến, họ chạy ùa tới cửa,
Ôm chặt người thân, nước mắt tuôn nhòa.
Cạnh đoàn tàu nhộn nhịp cho đến sáng,
Những nụ cười, khăn đẹp, hoa tươi...
Khi tàu lại khởi hành, gắng nuốt đi dòng lệ,
Cô y tá cũng cười, nôn náo quá đôi môi!
Và người lính cũ sau này còn hay nhớ lại,
Cô gái ngày nào thường khoác áo bông.
Cô gái từng giữ chặt bảy trăm trái tim chiến sĩ,
Trong lòng bàn tay sạm khói lửa sa trường!...
2. Nhà văn Nga lừng danh Konstantin Simonov (1915-1979) lại viết về những người phụ nữ thời chiến không chỉ từ góc độ xót xa, tụng ca trong tình yêu mà đôi khi, ông đề cập tới cả những đau khổ, mất mát do phụ nữ gây nên. Bài thơ Lòng người mà ông viết năm 1954, khi chính cuộc sống gia đình riêng của ông cũng gặp những rắc rối, trắc trở và cuối cùng là tan vỡ, đã thể hiện tâm trạng đó. Chính vì thế mà tôi đồ rằng, ông viết bài này không phải cho bạn ông, mà cho chính cảnh ngộ trớ trêu của mình. Và có lẽ là ông cùng ngầm có ý trách móc những thân hữu đã không kiên quyết và kịp thời cho ông nhìn thấy cuộc sống gia đình của ông một cách khách quan và tỉnh táo hơn. Bài thơ như sau:
Anh đã yêu người đàn bà tệ hại,
Còn chính anh mới tử tế làm sao.
Với kẻ thù - không hề nhút nhát,
Với bạn bè - luôn có trước có sau.
Anh biết tới đúng lúc cùng đồng đội,
Đưa tay ra đỡ giữa gian nan.
Biết dẫn đầu đơn vị xông lên trước,
Trong bão giông vươn ngực xây thành.
Anh thông minh, hiền lành, dũng cảm,
Trung thành nhất mực với non sông.
Chỉ một việc trong cuộc đời ngắn ngủi,
Anh đã không biết thực hiện cho xong:
Lùi ra xa một chút cho thỏa đáng
Và nhìn và suy ngẫm nghiêm trang
Về người đang cận kề anh sống,
Ăn cùng mâm và ngủ cùng giường.
Người mà ngay từ lần đầu gặp gỡ,
Đã gần anh hơn mọi sự trần gian.
Và đã làm khốn khó đời anh,
Làm danh dự anh vấy bẩn.
Người mà anh từng chung sống ấy-
Điều này tôi đảm bảo trăm phần-
Về cái sự thế nào là “vợ”,
Chẳng bao giờ một chút lưu tâm.
Chỉ đôi chân và đôi tay yểu điệu,
Chị ta yêu và xót xa thôi.
Còn không một việc gì khác nữa,
Khiến chị ta để ý trong đời.
Không biết cấy, không biết cầy, không biết gặt,
Không biết nghĩ suy, không biết sinh con.
Không biết ngồi bên túc trực,
Khi anh đau ốm đêm trường.
Không biết giúp anh khi anh lâm nạn,
Dù chỉ một việc bình thường.
Nhớ lại mọi sự mà thấy hoa cả mắt,
Trong đời, chị ta chỉ biết,
Làm một việc: đó là
Đưa anh mau vào mộ.
Ta, bè bạn, ta ở đâu lúc đó?
Sai lầm cả cậu và tôi.
Chúng ta đã lặng im và khi biết chuyện,
Chỉ khẽ lắc đầu thôi:
Như thể hoàn toàn không lịch sự,
Can thiệp vào những chuyện riêng tư.
Và chúng ta đã không hề can thiệp,
Chỉ khi anh ấy mất rồi, mới sực tỉnh ra!”
Tất nhiên, trên đời này rất hiếm khi có người vợ nào lại “quá đáng toàn tòng” như nhân vật nữ trong bài thơ trên. Có lẽ là Simonov vì quá cay đắng với cảnh ngộ riêng mình mà dựng lên một hình ảnh tiêu cực đậm đặc như thế thôi. Đã làm vợ, nếu “không biết cầy, không biết cấy” thì ít ra cũng biết dùng sự xinh đẹp của mình để làm cho chồng thảnh thơi thư giãn! Đã làm vợ thì nếu chẳng may có mắc “bệnh” tiêu tiền lương của chồng hoang phí thì cũng biết trong lúc đi sắm mỹ phẩm cho mình, đôi khi cũng mua có chồng cái cà vạt hay cái áo may ô, chứ đâu lại đến nỗi “Chỉ đôi chân và đôi tay yểu điệu/ Chị ta yêu và xót xa thôi...”. Phụ nữ, theo tôi, vẫn là một tập hợp của những tính tốt nhiều hơn thói xấu. Ít ra thì tôi cũng nghĩ thế trên cơ sở những người phụ nữ mà tôi biết.
Nhưng cũng bằng kinh nghiệm của chính mình tôi biết, hình như người vợ nào, bên cạnh vô vàn ưu điểm, đều ít nhiều có một, hai, ba nét tính cách tương tự như vậy. Họ đôi khi không hiểu rằng, một, hai, ba cái “tiêu cực” tưởng như nho nhỏ ấy trong tính cách của họ thường làm cho chồng họ hao tâm tổn trí, thậm chí lao lực đến thế nào. Chồng không thể làm mọi việc chính danh nếu ở cửa sau, vợ có điều khuất tất. Danh dự của người đàn ông lắm khi lại phụ thuộc không nhỏ ở “bà nội tướng”. Có ngẫu nhiên đâu mà danh ngôn từng có câu, đằng sau sự nghiệp của người đàn ông bao giờ cũng là những hy sinh, nín nhịn của người phụ nữ.
Tuy nhiên, dao sắc không gọt được chuôi. Đàn ông chúng ta không phải lúc nào cũng biết được hết các góc cạnh của vợ mình, như xã hội bên ngoài mục kích. Và nếu những người bạn, những chiến hữu, những đồng chí của chúng ta không kịp thời cảnh báo cho chúng ta thì “ngày mai sẽ muộn”. Đúng như trong thơ Simonov!
* Hai tác phẩm thơ trong bài do nhà thơ Hồng Thanh Quang chuyển ngữ từ nguyên bản tiếng Nga.
|
Mẹ ơi đừng khóc nữa Dương Tự Trọng Mẹ ơi Giờ bão đổ nhà mình nặng quá! Còn lại mẹ thôi, Tâm trong gió lộng xanh trời. Tháng 5/2012 |
