Chào bạn!      
Trang nhất > An Ninh Thế Giới Cuối Tháng > Chuyên đề
Các nhà nho Việt Nam: Yêu như thế nào?
10:00, 27/02/2008

Minh họa của Còm

Sống trong bầu khí quyển văn hóa mà sự khiên diễn của những "mưa Âu gió Mỹ" ngày một mạnh mẽ, thế hệ các nhà Nho Việt Nam từ Vũ Phạm Hàm, Dương Lâm, Dương Khuê đến Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu càng tỏ ra bạo dạn hơn trong sự thể hiện những cảm xúc đa dạng của tình yêu. Điều đó dễ hiểu, và nó hiển nhiên đến mức thiết nghĩ chẳng cần phải chứng minh...

Nhà Nho, một mẫu nhân vật trí thức đã từng tồn tại và đóng vai trò rất quan trọng trong tiến trình lịch sử của xã hội Việt Nam suốt thời kỳ trung đại sang tới thời kỳ cận đại. Kể từ lớp nhà Nho cuối cùng - thế hệ của những Tản Đà, Ngô Tất Tố, Bùi Kỷ, Lê Thước, Phan Võ v.v... cho đến nay thì thời gian đã quá xa để chẳng còn ai, bằng những điều "thực mục sở thị", giúp chúng ta trả lời câu hỏi: "Các nhà Nho Việt Nam đã yêu như thế nào?".

Vả chăng, hẳn cũng không mấy ai trong số chúng ta - những con người của ngày hôm nay - lại tự đặt cho mình câu hỏi ấy. Ta quen hình dung về nhà Nho theo hai kiểu diện mạo. Hoặc là nghiêm trang đĩnh đạc, trí lự thâm viễn, đầy tinh thần xả thân thủ nghĩa, hết lòng vì nước, vì dân, nêu một tấm gương đạo đức ngời ngời.

Hoặc là rất ư cũ kỹ, nhếch nhác, bảo thủ, ương gàn, lẩm cẩm, đại diện cho một thứ lực cản đáng thương và đáng buồn cười đối với sự đi lên của xã hội văn minh. Trong cả hai trường hợp, đều có vẻ như chẳng mấy thích hợp nếu ta bàn đến chuyện luyến ái của nhà Nho. Thậm chí, có vẻ như mẫu nhân vật trí thức này đã bị gạt ra ngoài rìa mối bận tâm về cái sự vân vi muôn đời của nhân loại.

Nhưng, với tư cách là con người sống trong xã hội người, không lẽ nhà Nho không hề biết đến, không hề được nếm trải cái vị đắng hoặc vị ngọt đặc trưng của "tâm trạng khi yêu"?

Chúng ta hãy thử cùng đọc bài thơ sau: "Loàn đan ướm hỏi khách lầu hồng/ Đầm ấm thì thương kẻ lạnh lùng/ Ngoài ấy dù còn áo lẻ/ Cả lòng mượn đắp ấm hơi cùng". Xin mạo muội (loàn đan) có lời hỏi cô: nơi cô, nếu còn đơn chiếc, thì hãy rộng lòng thương kẻ lạnh lùng này, cho mượn manh áo lẻ rồi đắp cùng nhau để chung hơi ấm. Đích thực là một lời tỏ tình. Rất duyên dáng, rất tế nhị, rất lả lơi, rất đằm thắm, và rất tình.

Thơ nào vậy? Xin thưa, đây là một bài rút từ mục “Thơ tiếc cảnh” của Quốc âm thi tập, và tác giả của nó, không ai khác ngoài Nguyễn Trãi - người được coi là Thái Sơn, Bắc Đẩu trong rừng Nho thế kỉ XV, nhà hoạch định chiến lược cho việc thiết lập một nhà nước Đại Việt Nho giáo hóa.

Không thể có lời đáp chính xác cho câu hỏi về nhân vật "khách lầu hồng" được nói tới ở bài thơ này, nhưng chắc rằng, để viết được những câu thơ tình tứ đến dường ấy, nhà Nho Nguyễn Trãi đã phải thực sự yêu, thực sự sống trong cái cảm thức riêng có của kẻ đang yêu ở mọi nơi và ở mọi thời. Một phản chứng trước cái định lệ trong nhận thức, rằng đã là nhà Nho thì không biết yêu!

Nhưng cũng phải thừa nhận rằng, trong toàn bộ trước tác của Nguyễn Trãi, rộng hơn, trong toàn bộ văn chương Nho giáo Việt Nam cho đến trước thế kỷ XVIII, những bài thơ như trên là cực kỳ hiếm hoi (nó có vẻ như nhà Nho đã làm thơ tình do... bạo phổi đột xuất!).

Dễ hiểu thôi. Xuất thân từ cửa Khổng sân Trình, trong sự hình dung phổ quát của nhà Nho, quan hệ giữa một người nam và một người nữ (không cùng huyết thống) một cách chính danh, chỉ có thể là quan hệ hôn nhân chứ không có quan hệ tình nhân.

Mà trong hôn nhân, mối quan tâm thực sự, được đề cập một cách công khai, được điển phạm hóa qua lễ giáo Nho giáo thì lại chỉ bó hẹp vào mục đích "tái sản xuất ra bản thân đời sống" (nghĩa là... duy trì nòi giống). Không có chỗ cho thứ tình cảm tương tự như cái mà ngày nay ta gọi là tình yêu.

Nam nữ lấy nhau do cha mẹ sắp đặt, và họ cần phải hiểu họ lấy nhau là để làm nghĩa vụ với gia đình, ăn ở với nhau theo nghĩa, đối xử với nhau theo lễ. Vợ chồng phải biết "kính nhau như khách" chứ không phải yêu nhau say đắm. Nói chung, môi trường giáo dục Nho giáo chẳng hề là mảnh đất màu mỡ cho sự nảy nở của loại tình cảm "tự nhiên nhi nhiên" như tình yêu.

Hoặc giả nếu có chăng nữa, thì cái quan niệm "văn dĩ tải đạo, thi dĩ ngôn chí" của Nho giáo lập tức chắn một bức tường sừng sững trước nhu cầu bộc lộ cảm xúc yêu đương bằng văn chương của tác giả nhà Nho. Văn, là để nói những chuyện thế đạo nhân tâm, những việc quốc gia đại sự, chứ không phải dành cho dăm ba điều ái tình lặt vặt! Tất cả những nguyên do này giúp ta hiểu tại sao trong văn chương của nhà Nho Việt Nam nhiều thế kỷ, thơ tình gần như bặt tiếng.

Từ thế kỷ XVIII trở đi, tình hình đã khác. Những biến động mạnh mẽ trong lòng xã hội Việt Nam tạo nhiều điều kiện để nhà Nho nảy sinh khát vọng giải phóng tình cảm cá nhân vượt ra ngoài khuôn khổ chật hẹp của Nho giáo. Tình yêu được nhà Nho cảm nhận đa diện hơn và cũng có rộng đất để thể hiện hơn.


  Hoài Nam
1 | 2 | 3  >>Trang sau

Các bài mới:
     Bản năng là buồn (02/10)
     Cục an ninh quốc gia Mỹ - NSA: Phong thủy, bảo mật và… theo dõi ngầm (02/10)
     Gia đình Chicago của Tổng thống Obama (02/10)
     Toàn chuyện tào lao (24/09)
     “Sự khác biệt của một ngàn năm và hai thế giới...”(*) (24/09)
     Ireland trong ký ức tôi (22/09)
     Thầy biện thua lính huyện (17/09)
Các bài đã đăng:
     Vận động tranh cử Tổng thống Mỹ: Những câu hỏi không lời đáp (26/02)
     Những chuyện bất thường về các Tổng thống Mỹ (22/02)
     2008: Nỗi lo muôn sự can qua (19/02)
     Báo tết CAND, ANTG món quà xuân quý giá với mỗi người Việt ở nước ngoài (18/02)
     Bắt tay lưỡi dao sắc, như ngắt một nhành hoa… (18/02)
     Độ xe để lắc: Trò mới của dân chơi (12/02)
     Người buôn chữ (04/02)

Các tin khác 

Ý kiến của bạn
Tên của bạn:  
Email:
Tiêu đề:  
Tắt bộ gõ Tự động Telex VNI VIQR
 

LIÊN HỆ CAND
Hà Nội:
04.39427285
TP HCM:
08.38241917
TIÊU ĐIỂM
Khí chất đàn ông
Phỏng vấn Chí Phèo
Lại chuyện chả nem
Lấy tiền cho gái
Chẳng dại đôi lần
Bồ mới - Vợ cũ
Hoa hậu cũng buồn
Á hậu điện ảnh Dương Cẩm Lynh: Tin đồn thì chỉ là tin đồn thôi
Diễn viên Thái Hòa: Con gà tức nhau tiếng gáy
Người không tử tế
Thương mình quá độ
Trùm của các trùm
Dối mãi thành quen
M.C Nguyệt Ánh: Ai cũng muốn làm hoa hậu
Diễn viên Minh Luân: Có những điều dở hơi
Ca sĩ Đinh Hương: Có những người làm truyền thông không chân chính
Nghệ sĩ Trấn Thành: Phải "trùng tu" lại mình
Hoa hậu Diệu Hân: Rất cần hai chữ khoan dung
Xấu mình, hổ ai
Giai nhân tự cổ
Phụ trách biên tập: Trần Thị An Bình - Nguyễn Trang Dũng - Trần Anh Tú
© 2004. Báo Công An Nhân Dân, Chuyên đề An Ninh Thế giới và Văn nghệ Công An. All rights reserved.
® Liên hệ với Tòa soạn khi phát hành lại thông tin từ Website này. Ghi rõ nguồn "CAND.com.vn"