Chào bạn!      
Trang nhất > An Ninh Thế Giới Cuối Tháng > Sổ tay
“Cõi lặng” nhiều trăn trở
3:30, 10/01/2008
Minh Huyền

"Và cứ thế chàng trai đã đi qua cuộc chiến tranh này đến cuộc chiến tranh khác,
Để ngày hòa bình cắm cây sắn trên sườn đồi sỏi đá

Ăn một bát cơm dưới ngôi nhà tổ phụ,
Đặt hai chân trần lên nền nhà cũ
Trên môi chàng luôn phảng phất một điệu boléro
Chàng sẽ huýt lên khi bước vào cõi chết...".
Đó là những câu cuối cùng, được viết ngày 6/6/2007, trong tập thơ mới nhất của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm "Cõi lặng" vừa được NXB Văn học xuất bản.

Vài suy nghĩ sau khi đọc tập thơ "Cõi lặng" của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm)

Có quá nhiều xao động, đến xáo động và náo động trong tâm trạng của người đàn ông tuổi Quý Mùi, sinh ra tại làng Ưu Điềm, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế, đã đi nhiều và thấy nhiều trong cuộc đời và về lại cùng Vĩ Dạ quê hương.

"Cõi lặng" tập hợp chủ yếu là những bài thơ được sáng tác trong vài ba năm gần đây nên khá thống nhất về tâm trạng. Trong số 56 bài trong tập thì chỉ có 5 bài được viết từ năm 2000 trở về trước. Nhưng những bài thơ đó cũng ít nhiều đều mơ hồ đồng điệu với những bỡ ngỡ nhân sinh của một người lẽ ra đã phải thấu hiểu hết mọi gừng cay muối mặn trên cõi thế nhưng vì sao đấy vẫn còn giữ được trong lòng những khoảnh khắc mắt xanh non nên mới bật ra được câu hỏi đôi khi vẫn rất ngỡ ngàng.

"Cõi lặng" nhìn trên một góc độ nào đó có thể coi như một cuộc trở về của nhà thơ với những cội nguồn sâu kín và thiết thân nhất của lòng mình. Ông lại thêm một lần vin vào những tín điều thời trai trẻ để cố gắng nhìn nhận những tín hiệu mới của thế kỷ mới, thời đại mới một cách đúng đắn hơn, điềm đạm hơn, tri thiên mệnh hơn.

Tập thơ được sắp xếp với nhiều ẩn ý, theo mạch ý tưởng và cảm xúc đôi khi mang tính thời sự. Và là chuyện rất không ngẫu nhiên khi Nguyễn Khoa Điềm đã xếp bài thơ mở đầu là bài "Trở lại A Lưới", trở lại với vùng đất chiến trường cũ đã thắp sáng cho ông niềm cảm xúc để viết nên một trong những thiên thi xuất sắc nhất của nền thơ chống Mỹ cứu nước "Em Cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi, Em ngủ cho ngoan đừng làm mẹ mỏi...". Giờ tóc đã ngả màu sương muối, Nguyễn Khoa Điềm khi nghe "Em hát cái ngày đau xót đó, Bây giờ cứ dịu ngọt như không" lại tự hỏi mình:

"Nhớ em lắt lẻo trên vai mẹ
Em có còn không, em Cu Tai?

Ta cõng em đi trọn một đời,
Thơ ta, ta gửi đến bao người.
Những lời ru ấy rơi trong núi,
Biết có khi nào em đã nghe?"
("Trở lại A Lưới", ngày 19/12/2006).

Qua A Lưới rồi, nhà thơ ngỡ như mình tìm lại được cõi lặng mà nhiều năm rồi có thể ông đã phải cố quên đi để thực hiện chức phận của mình:

"Cõi lặng. Anh soi thấy mặt mình
Với nỗi buồn trong sạch.

Cõi lặng. Không tiếng động nào khác
Tiếng đập trái tim anh.

Người ơi, tôi yêu người tha thiết
Tôi sống với người, chết vì người.

Cõi lặng. Tôi vượt qua ghềnh thác
Đến những miền trong xanh..."
("Cõi lặng", ngày 17/1/2003).

"Cõi lặng" của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm ở đây không phải là nơi ngồi thiền mà vẫn dậy sóng quá nhiều trăn trở. Trái tim người con đã từng "về với quê hương chiến đấu" giữa những tháng ngày gian khổ, ác liệt nhất, và may mắn trở lại được với hòa bình sau những câu thơ:

"Không ai biết cuộc chiến đấu dữ dội nhường kia,
Không ai biết máu chảy đến nhường kia
Những làng đã cháy
Những đồng đội ngã xuống như thân chuối
Những xác người xếp dọc đường hành quân
Những thành phố đổ nát
Chất da cam mù mịt cánh rừng...
("40 năm gặp lại...", ngày 25/12/2004)

dường như đã là một trái tim vĩnh viễn bị thương và rất dễ sưng tấy lên bởi những bạc bẽo nhân tình dù nhỏ nhoi hay là không đáng kể đối với người khác đến đâu. Và Nguyễn Khoa Điềm đã phải dồn công lực để tuyên ngôn:

"Chúng ta nói chỉ có cái chết mới bắt ta nằm xuống,
Cho dù tù đầy, khảo tra,
Chỉ có nỗi nhục mới bắt ta vắng mặt
Cho dù sự cay đắng đuổi sau lưng ta
Chỉ có nước mắt người thân mới bắt ta quỳ gối
Cho dù bệnh tật ngấm vào xương tủy..."

Cuộc sống của một nhà thơ, ngay cả người tưởng như đã cực kỳ công thành danh toại luôn nhoi nhói những nỗi niềm, những chờ đợi, dù lắm khi cũng chẳng rõ đợi gì và lắm khi đầy rẫy những hồ nghi:

"Anh đi tìm em
Mây chiều bạc tóc.
Thương nhớ lao lung
Một thời trận mạc...

Còn chăng điều tốt
Trong cuộc đời này?
Còn bao nồng mặn
Em dành hai ta?.."
("Anh đợi", ngày 27/9/2006)

Nhưng dù thế nào thì cũng phải hy vọng. Hy vọng chỉ mất khi chúng ta không thể trụ lại được nữa. Hay nói theo cách người Nga vẫn nói: Hy vọng chết sau cùng. Với nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, dù đã cùng đường cạn lối rồi thì vẫn:

"Không cách nào khác
Dẫu bị chặn hết mọi nẻo về
Anh vẫn hy vọng vào lòng tốt -
Lòng tốt của anh, lòng tốt mọi người -
Để đứng cao hơn cái chết..."
("Hy vọng 2", ngày 26/7/2006).

Chắc khi viết nên những dòng thơ rớm máu đó, người thơ đã phải ở trong một cảnh huống khó khăn và bất trắc đến tột cùng. Nhưng dẫu thế nào thì chúng ta vẫn cần phải tin vào những điều tốt đẹp hơn sẽ tới ở tương lai.

"Cõi lặng" chứa đựng nhiều câu tự vấn của người dẫu đã đi đến đỉnh cao của con đường tận hiến nhưng vẫn còn trăn trở về không ít lẽ trên đời:

"Giữa thế giới không nhiều may mắn
Ta học cách vừa lòng với mình
Chia sẻ sự bình yên của cỏ

Mãi khi giữa đêm chợt thức
Bập bềnh ý nghĩ xót xa:
Anh còn có thể, không thể?"
("Hy vọng", ngày 2/12/2004)

"Vì sao không thể yêu mến hơn?
Vì sao không thể xanh tươi hơn?
Vì sao không trong sạch hơn?"
("Trong những buổi chiều", tháng 7/2004)

Thi sĩ chiến đấu bằng ngôn từ, lớn lên bằng những trang sách. Ấy vậy mà có lúc tác giả của "Cõi lặng" đã cứ vân vi:
"Sách vở nuôi niềm hy vọng mới
Hay cũng trôi đi
Như dòng nước đen?

Mắt mũi ngày càng kém
Chữ nghĩa rậm rịt điều cao xa
Bao giờ, nơi nào, anh đọc được mình
Qua nỗi đau nhân loại?"
("Những quyển sách", ngày 15/1/2007)

Nhưng rồi ông cũng bình tâm lại mà rút ra kết luận:
"Vô ngôn
Hư tự
Sự sống sẽ cất lời"

Ấy là khi nhà thơ đã tĩnh tâm lại trong "Cõi lặng" của mình chăng? Thực khó đoán định được. Trong bất luận cảnh huống nào, tác giả của "Cõi lặng" không phải là người chịu lặng yên ngay cả trong phút bước chân vào thế giới khác. Còn mãi đó điệu boléro mà người thơ đã nhập tâm từ thời trai trẻ, nhập tâm cùng với những tri thức Việt Nam thuần chất mà ông cha đã để lại cho, như từng viết trong trường ca "Mặt đường khát vọng":

"...Nhân dân thông minh
Không hề lừa ta dù ca dao cổ tích
Ta lớn lên bằng niềm tin rất thật
Biết bao nhiêu hạnh phúc có trên đời
Dẫu phải khi cay đắng dập vùi
Rằng cô Tấm cũng về làm hoàng hậu
Cây khế chua có đại bàng đến đậu
Chim ăn rồi trả ngon ngọt cho ta
Đất đai cỗi cằn thì người sẽ nở hoa
Hoa của đất người trồng cây dựng cửa

Khi ta đến gõ lên từng cánh cửa
Thì tin yêu ngay thẳng đón ta vào..."

Chắc rồi cũng sẽ như ba bốn thập niên trước, gặp gỡ tốt lành ấy, tác giả của "Cõi lặng" sẽ nghẹn ngào mà thốt lên: "Tổ quốc Việt Nam ơi!". Đất nước này không quên những nỗi buồn đâu, nhất là khi đó là nỗi buồn của "Ngày cỏ non còn run rẩy trong vườn. Những chân mây đầy gió lạ, Những cánh rừng dày mưa tuôn...".

Lặng đi chút thôi, rồi chúng ta lại bắt đầu cuộc sống này như mới, như lần đầu tiên mới nhìn vào cõi sống bằng con mắt xanh non. Hoặc giả nếu không phải là ta thì là những thế hệ tiếp ngay sau ta. Cuộc sống không bao giờ ngừng tiếp diễn, không bao giờ ngưng đọng, không bao giờ vĩnh viễn chìm lặng. Đó cũng là quy luật của muôn đời


 

Các bài mới:
     Tổng thống Nga Vladimir Putin: Tẩy chay “Trò chơi chiến tranh” (30/10)
     Ebola không dừng bước (30/10)
     Bài học nhìn thẳng vào sự thật (24/10)
     Nước Mỹ và những canh bạc nguy hiểm (17/10)
     Trong sạch giữa phồn hoa (08/10)
     Lỡ chẳng vẹn tình, vẫn xin vẹn nghĩa (03/10)
     Thế chiến? (02/10)
Các bài đã đăng:
     Chiếc gương và 50 đồng lương hưu của cha tôi (09/01)
     Người đàn bà sắc sảo và phút chạnh lòng (09/01)
     Nhân tài, nhìn từ mắt người khác (08/01)
     Tình yêu là một thứ gì đó không có thực (08/01)
     Cựu Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu và những trang đời tức tưởi (07/01)
     Nghề “Cảm nhận xe” (07/01)
     “Anh Bách là một người đàn ông hoàn hảo” (07/01)

Các tin khác 

Ý kiến của bạn
Tên của bạn:  
Email:
Tiêu đề:  
Tắt bộ gõ Tự động Telex VNI VIQR
 

LIÊN HỆ CAND
Hà Nội:
04.39427285
TP HCM:
08.38241917
TIÊU ĐIỂM
Thế chiến?
Ký ức của cố Đại tướng Võ Nguyễn Giáp về Lý Hòa quê tôi
Ký ức “Trận đánh lá thư rơi”
Mùi của người tình
Tay chơi tóc hoa râm
Nước Mỹ trong mắt tôi
Viết ở Trường Sa
Thừa chiến tranh, thiếu hòa bình
Những khoảnh khắc tư duy
Không khách quan là có tội
Lái súng công nghệ cao: Múa tay trong bị
Những dấu chân ở Budapest
Đoàn kết là sức mạnh
Singapore những hôm tháng 6
Các tổ chức khủng bố hồi giáo: Những hung thần cực đoan
Dấu ấn lặng thầm sau những chiến công chống gián điệp biệt kích
Cuộc chơi vương quyền
Không tai họa nào riêng của ai
Tham nhũng sinh ra bất bình đẳng
Các Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Liên Xô: Ngôi cao, đắc thọ
Phụ trách biên tập: Trần Thị An Bình - Nguyễn Trang Dũng - Trần Anh Tú
© 2004. Báo Công An Nhân Dân, Chuyên đề An Ninh Thế giới và Văn nghệ Công An. All rights reserved.
® Liên hệ với Tòa soạn khi phát hành lại thông tin từ Website này. Ghi rõ nguồn "CAND.com.vn"